Elfstedentocht in bewegende beelden



Drie keer zat ik thuis op de bank gefixeerd, te kijken naar de reportage van de Elfstedentocht:

In 1997 heb ik een deel van de uitzending opgenomen, op een VHS-band met een extra lange speelduur van 3 uur. Deze beelden kwamen goed van pas als doorlopende achtergrondprojectie tijdens een gedenkwaardige party in een Rotterdamse afbraakwoning. Een speciale inspiratie voor de dansvloer. 


De reportage van de schaatskoers tijdens Elfstedentocht, dat levert prachtige televisie op. De camera rijdt mee op het ijs, de televisiekijker heeft een nabije waarneming van de koers, bijna alsof hij/zij zelf in het deelnemersveld staat. De camera schoof vaak laag over het ijs, je ging helemaal mee met de cadans van de vloeiende bewegingen van de sportslieden.
De commentaarstem legt de nadruk op het wedstrijdelement, het koersinzicht, de tactische overwegingen. Maar het doet er niet toe wie wint, het gaat om de trance van het schaatsen.
Wat een vakmanschap van de cameralieden, motorrijders en NOS-regisseur Martijn Lindenberg. En wat een prachtige beelden van het landschap van winters Friesland: een vlakke horizon en veel strijklicht.
 
Parool ‘Dossier Televisie’ (2006):
Tijdens de barre tocht van 1963 zond de NTS voor het eerst rechtstreekse beelden uit. Er stonden reportagewagens in Bartlehiem en bij de finish op de Grote Wielen in Leeuwarden. De camera's werden afgedekt met dekens om ze tegen de kou te beschermen.
Op diverse plaatsen waren filmploegen ingezet, die problemen hadden om hun filmmateriaal op tijd in Bussum te krijgen aangezien veel Friese wegen door sneeuwval onbegaanbaar waren. De films vlogen toen mee met de Fokker Friendship die koningin Juliana en prinses Beatrix, die bij de finish aanwezig waren, terugbracht naar Soesterberg. Laat op de avond waren de beelden op televisie te zien.
De televisie had ervoor gezorgd, zo schreef Saartje Burgerhart in de Volkskrant 'dat het nationale schaatsevenement in al zijn barheid levende werkelijkheid werd in mijn warm gestookte woonvertrek.'” (http://www.parool.nl/dossiers/tv/#elf)

Elfstedentocht 1985
In 1985 zou aanvankelijk op 20 januari gereden worden, maar te vroege dooi voorkwam dat. Daarna ging het opnieuw vriezen en kwam er na 22 jaar op 21 februari alsnog een Tocht. Het programma ‘Andere Tijden’ zond zondag 12 februari 2012 een reconstructie uit van de paniek die de onverwachte aankondiging van de Tocht in 1985 veroorzaakte bij een groep schaatsers die in Polen aan een alternatieve Elfstedentocht mee wilde doen. Zie verder:
http://www.geschiedenis24.nl/andere-tijden/afleveringen/2010-2011/Paniek-in-Polen.html.
 
De integrale uitzending van de Elfstedentocht in 1985 is on-line beschikbaar:
http://www.geschiedenis24.nl/nieuws/2010/februari/25-jaar-na-de-Elfstedentocht-1985.html.
 
Zie ook: http://elfstedenwiki.vpro.nl

Zie ook: Huub Wijfjes en Eric Smulders, ‘Elfstedentocht en publieke omroep horen bij elkaar’ in: de Volkskrant 4 januari 1997, Forum. URL: http://www.huubwijfjes.nl/upload/opinieVolkskrantElfstedentocht.pdf.

Vergelijk de historische filmbeelden uit 1917:
Holland in IJs (Willy Mullens, 1917): Prachtige beelden van ijspret in Volendam en in Friesland, onder andere Hindelopen. Klederdracht wordt nog naturel gedragen. Terloopse beelden van “de koning” (de winnaar van de vorige editie – zie de bijgaande foto).
 
Peter Delpeut (Cinema Perdu, 1997, 72):
“ Met de naïviteit van de zondagsschilder en het vakmanschap van de fotograaf knuffelde Mullens zijn onderwerpen bijkans dood. Je zou hem een hyper-realist pur sang kunnen noemen. Alles, maar dan ook alles wilde hij van zijn onderwerpen vastleggen. Zonder opsmuk, zonder filmisch commentaar, puur registrerend in heldere strakke kaders. Het opvallende is dat deze quasi neutrale beelden er nu verrassend modern uitzien. Ze geven je als toeschouwer de ruimte om te kijken, om je ogen van detail naar detail te laten dwalen. Je krijgt de kans om je te laten treffen door een plotse oogopslag van een voorbijganger, de slanke handen van een meisje, de guitige bolhoed van wat stijve heren op een brugje of een keffend hondje dat de straat oversteekt.”