YouTube: Berlijn in beeld


Op You tube kunt u thuis een mooi overzicht krijgen van de representatie van Berlijn tijdens de Koude Oorlog in diverse speelfilms uit Hollywood en Duitsland.
In november 2014 is het alweer 25 jaar geleden dat de Berlijnse Muur viel, reden tot veel feestrumoer en herdenkingen. Net als in 2009, toen het twintig jaar geleden was en in 1999, toen het tien jaar geleden was. In 2011 werd herdacht dat de Berlijnse Muur vijftig jaar geleden is opgebouwd. Ook in andere jaren is een fijne wandeling mogelijk langs een aantal opmerkelijke filmfragmenten die on-line beschikbaar zijn.
 
Het IJzeren Gordijn verdeelde Berlijn vanaf 1945 in tweeën. Billy Wilder maakte in 1948 een spionagefilm A FOREIGN AFFAIR, die zich afspeelt tegen deze achtergrond. De Britse regisseur Carol Reed situeerde vijf jaar later een thriller in deze context: THE MAN BETWEEN, met James Mason en Claire Bloom in de hoofdrol. Soderbergh gaf een hommage aan deze stijl van filmmaken in THE GOOD GERMAN.
 
 
A FOREIGN AFFAIR (Billy Wilder, 1948)
Marlene Dietrich zingt in deze film het liedje “The Ruins of Berlin”, dit fragment is natuurlijk op You Tube te vinden: www.youtube.com/watch?v=0mDSWCfIy4Y&feature=related., net als het fragment waarin ze het liedje “Black Market” zingt: www.youtube.com/watch?v=yAPyafL-cuw

Vergelijk: THE BIG LIFT (George Seaton, 1950), over de luchtbrug voor de bevoorrading van Berlijn. Integraal beschikbaar op You Tube.

 
THE MAN BETWEEN (Carol Reed, 1953)
www.youtube.com/watch?v=u6B0cq10NQM&hl=nl.
Op You Tube staat een fragment van deze film, geplaatst door een fan de sopraan die een aria zingt uit Salomé van Richard Strauss. Prachtig gezongen, maar ons gaat het om James Mason die zich moet zien te redden uit letterlijk duistere zaken.
De slotbeelden staan ook op You Tube, James Mason en zijn vrouw zijn op weg naar de vrijheid, verstopt in een vrachtauto met linnengoed. De grensovergang in Berlijn bestond toen nog uit twee slagbomen.
Zie: www.youtube.com/watch?v=UGAO__wGVBk&hl=nl.
Op internet is een goede kenschets van de film te vinden (afkomstig van de site van Turner Classic Movies): www.tcm.com/tcmdb/title.jsp?stid=82550&category=Articles.
 
THE GOOD GERMAN (Steven Soderbergh, 2006)
Vlak na de oorlog is Berlijn verwoest en opgedeeld in vier sectoren. De corruptie en de zwarte handel tiert welig tussen de puinhopen. Een Amerikaans legerofficier valt middenin de ellende (George Clooney is opnieuw op dreef, dit keer als een manmoedig nieuwsgierige reporter annex sukkel). Het IJzeren Gordijn is nog niet zichtbaar, maar wel voelbaar. Soderbergh en zijn filmploeg excelleren in het scheppen van een virtuoze retro-look (mede dankzij het gebruik van Russische archiefbeelden en vele digitale beeldbewerkingen en een ouderwets breed symfonische score). De eindscène is een heel directe verwijzing naar CASABLANCA, maar elementen uit THE THIRD MAN klinken ook door en al die contrastrijke zwart-wit beelden van een nachtelijk stad doen uiteraard denken aan de talloze Amerikaanse film noirs uit de jaren veertig.
De trailer staat op You Tube: www.youtube.com/watch?v=0O6YPAv1Hx8&hl=nl
 
In de jaren zestig was De Koude Oorlog op de hoogste temperatuur en in Berlijn was dit het meest zichtbaar, want in 1961 werd de Muur gebouwd. Billy Wilder situeerde een komedie in deze setting, Alfred Hitchcock en Martin Ritt gebruikten dit gegeven voor een thriller.
 
ONE, TWO, THREE (Billy Wilder, 1961)
Billy Wilder maakte een komedie over een afdelingschef van de Coca Cola Company die plotseling gastheer moet zijn voor de dochter van zijn hoogste baas. De setting is Berlijn, nog zonder Muur, de afdelingschef is James Cagney.
www.youtube.com/watch?v=p4RMwEYrOE8&hl=nl. Op You Tube staat een kort fragment van de openingsbeelden (let ook op het mooie brede Cinemascope formaat): we zien documentaire beelden van Berlijn en hilarische ensceneringen van demonstraties, de bijpassende introductie die Cagney inspreekt zet meteen de toon. De humor van Wilder balanceert tussen venijnig en gemoedelijk. James Cagney is geweldig als het drukke baasje, hij heeft snelheid en swing. De film zit boordevol misverstanden en drukte. Men rijdt voortdurend heen en weer tussen Oost en West, een Russische delegatie bestaat louter uit karikaturen die met veel gusto vertolkt worden en zoals het hoort in een kluchtige komedie loopt alles goed af.
 
ESCAPE FROM EAST BERLIN (Robert Siodmak, 1962)
Siodmak is net als Billy Wilder een Exil-filmmaker die als succesvol Hollywoodregisseur terugkeert in zijn vaderland. Op internet is tot nog toe geen beeldmateriaal van deze film te vinden. Een geschreven kenschets van deze film is wel te vinden, onder andere op de site van Classic Turner Movies: www.tcm.com/thismonth/article/?cid=72455&rss=mrqe/
Melancholieke retorische vraag: is dit het lot van alle oude films: recycling in een digitaal themakanaal?
 
THE SPY WHO CAME IN FROM THE COLD (Martin Ritt, 1965)
Een spionnenfilm, gesitueerd in Oost-Duitsland, met Richard Burton in de hoofdrol. Ook Claire Bloom is weer van de partij. Op internet is de filmtrailer beschikbaar vanwege de Criterion dvd die is uitgebracht en er is een gesproken dvd-recensie. Voor een goede indruk van deze film zou je echter een vertoning op het grote doek moeten meemaken, maar tsja: wanneer gaat dat gebeuren?
 
TORN CURTAIN (Hitchcock, 1966)
www.youtube.com/watch?v=MgwgMnFXeFU&hl=nl
Paul Newman is een Amerikaanse atoomgeleerde die dubbel spel speelt: hij loopt zogenaamd over naar de communisten in de DDR, maar heeft als doel essentiële informatie te verwerven en dan snel te vluchten. Julie Andrews is zijn geliefde, die heel lang niets door heeft van deze heldhaftige opzet. Oost-Berlijn komt nauwelijks in beeld want alles is in de studio opgenomen en de spannendste actie vindt plaats op een afgelegen boerderij (de fameuze scène waarin een Stasi-agent geluidloos moet worden vermoord, wat nog niet meevalt) en de hoogste suspense zit in de scène met een streekbus. Al met al een mindere Hitchcock uit zijn latere periode.
Op You Tube (en de dvd) is de muziek die Bernhard Herrmann componeerde voor deze film. De score werd afgekeurd.
Torn Curtain (1966) became the end of a ten year long relationship between the great composer Bernard Herrmann and director Alfred Hitchcock. Hitchcock wanted a commercial score with a riveting title and a love theme. Herrmann did just the opposite - he wrote a score which "reflected the gray, hopeless style of life behind the Iron Curtain", in which the film took place. At the recording of Torn Curtain Hitchcock was dissatisfied with the composition Herrmann had made and, pressured by the film's producers, fired him immediately. Their long relationship ended abruptly... Bernard Herrmann's Score is sad, cold, grey and low and it has an eerie and a creeping sound, in contrast with John Addison's final conventional music.”
 
De verdeelde stad Berlijn bleef in de belangstelling van Westerse filmmakers. Enkele titels:
- FATHERLAND (Ken Loach, 1986)
- DER MANN AUF DER MAUER (Reinhard Hauff, 1982)
- DAS VERSPRECHEN (Margaretha von Trotta, 1990)
- SONNENALLEE (Leander Hausmann, 1999).Trailer: www.youtube.com/watch?v=ELgQT7JEtIo
- HERR LEHMANN (Leander Haussmann, 2003). Trailer: www.youtube.com/watch?v=NeS9aSYJcUM&feature=related
- GOODBYE LENIN (Wolfgang Becker, 2003). Trailer: www.youtube.com/watch?v=i7EB47ENNV0
- DAS LEBEN DER ANDEREN (Florian Henckel, 2006). Trailer: www.youtube.com/watch?v=n3_iLOp6IhM
 
Het dagelijks leven in de DDR komt natuurlijk het beste tot uiting in Oost-Duitse films. Enkele titels:
- Berlin Ecke Schönhauser%u2028 (Gerhard Klein, 1957, z/w, 80 min.)
- Das Kanninchen bin Ich (Kurt Maetzig, 1965/1990, z/w, 114 min.)
- Jahrgang '45 (Jürgen Böttcher, 1965-1966/1990, kleur, 94 min.)
- Die Legende von Paul und Paula (Heiner Carow, 1972, kleur, 105 min.)
- Solo Sunny (Konrad Wolf / Wolfgang Kohlhaase, 1979, kleur, 104 min.)
- Spur der Steine (Frank Beyer, 1966/1990, z/w, 139 min.)
 
P.S.
Voor een poëtisch symbolische representatie van het concept ‘Muur’ kan men overigens terecht in DER MUEDE TOD van Fritz Lang en op een heel andere manier bij THE WALL van Pink Floyd (regie: Alan Parker, 1982).

Zie ook: www.bfi.org.uk/sightandsound/featuresandinterviews/features/celluloid-curtain.php