Boek en film: Als twee druppels water




Als twee druppels water
(Fons Rademakers, 1963)
&

De donkere kamer van Damocles (W.F.Hermans, 1958)



Als twee druppels water (1963)
De film ging in première op het festival van Cannes, 1963. De recensies waren positief.  Daarna werd de film in de bioscopen in Parijs vertoond (met zowel een Frans ondertitelde kopie als een nagesynchroniseeerde kopie, met als titel ‘Inconnu au Services Secrets’).
De Nederlandse recensies in 1963 waren ook enthousiast, in de koppen stonden kreten als: “Sterke speelfilm”(Algemeen Handelsblad), “Op internationaal peil. Waagstuk gelukt” (Rotterdams Nieuwsblad), “Speelfilm met allure. Op vele punten goed geslaagd” (Telegraaf), “moeilijk gegeven voortreffelijk verbeeld” (Gooi & Eemlander).

De film kon lange tijd niet vertoond worden door tegenwerking van producent F. Heineken. Pas na zijn dood is Als twee druppels water op DVD verkrijgbaar, op televisie vertoond en in de Nederlandse filmtheaters opnieuw in roulatie gebracht.

Hallucinatie en feiten zijn in het verhaal nauw verweven, ze zijn in gelijke mate geloofwaardig en nauwkeurig beschreven in de roman en getoond in de film.
In de roman ligt het vertelperspectief grotendeels bij het personage Osewoudt, zijn subjectieve visie, gedachtewereld, smalle blik. We zien en horen wat hij ziet en hoort. Hermans presenteert een verhaal vol speculaties, contradicties. Zekerheden van de lezer worden ondergraven, de lezer wordt op vernuftige wijze in verwarring gebracht. Er staan veel dialogen in de roman, maar wie tekent ze op, in welk perspectief staan ze?

In de film ligt het vertelperspectief in letterlijke zin bij de camera, in figuurlijke zin is het minder duidelijk. Want: de camera duikt in het begin van de film bij wijze van spreken in het hoofd van de sigarenwinkelier Dorbeck… Op het moment dat hij de boekhouding gaat doen, met een tafel vol bonnetjes, stapt de camera naar hem toe (na een verwijdering), in vier close-ups komen we steeds dichterbij, totdat zijn hoofd beeldvullend is (zie Skrien, Van Uffelen, 2001). Dit is een subtiele aanduiding, want meer conventionele signalen ontbreken. Daarna landt een parachutist vlak achter de achtertuin, de officier Dorbeck komt letterlijk uit de lucht vallen.
 
De subjectieve verteller zorgt in de roman en in de film voor een dubbelzinnige werkelijkheid, het realisme is meerduidig. Is Ducker slachtoffer van zijn eigen fantasie, of van een wrede samenloop van omstandigheden? Is de dubbelganger op te vatten als het eigen ideaal-beeld, het super-ego, een droombeeld, een waanvoorstelling, een projectie van iemand met een groot minderwaardigheidscomplex? Of is het een metafoor, een literaire personificatie van een karakter? Of een werkelijk bestaande tegenpool, die hem inspireert om zichzelf te overstijgen? Of is het gewoon poëtische verbeelding van een homoseksuele relatie?

Bronnen voor “Als twee druppels water”
 
Bronnen voor “De donkere kamer van Damokles” 
 
Nog meer romans van W.F. Hermans over WO II
Zie ook het essay van hoogleraar Ton Anbeek ‘De Tweede Wereldoorlog in de Nederlandse roman’, URL: www.dbnl.org/tekst/anbe001twee01_01/index.htm
 
Het werk van W.F. Hermans als basis voor films
(zie ook http://www.wfhermans.net/film)
· speelfilm: ALS TWEE DRUPPELS WATER (Fons Rademakers, 1963). Gebaseerd op de roman De Donkere kamer van Damokles (1958).
· speelfilm: PARANOIA (Adriaan van Ditvoorst, 1967). Gebaseerd op de gelijknamige novelle (1953).
· korte film: DE BLINDE FOTOGRAAF (Adriaan van Ditvoorst, 1973). Gebaseerd op het gelijknamige verhaal, opgenomen in de bundel: Een landingspoging op Newfoundland, 1957. De film is integraal beschikbaar op de internetsite You Tube.
· korte film: DE ELEKTRISEERMACHINE VAN WIMSHURST (Erik van Zuylen, 1977). Gebaseerd op het gelijknamige verhaal, opgenomen in de bundel Een wonderkind of een total loss, 1967.
· Tv documentaire (Beeldspraak): ‘W.F. Hermans en de triomph der techniek’ (Erik van Zuylen, 1975).
· In 1962 publiceerde W.F. Hermans het onverfilmd gebleven filmscenario: “De woeste wandeling’.
 
 
Enkele Nederlandse en Vlaamse speelfilms over WO II
 
Zie ook: Beeldvorming van WOII in films: http://www.peterbosma.info/?p=uitgelicht&uitgelicht=84