Digitalisering... de wereld verandert!


Een selectief leestraject op het gebied van cultuurreceptie in het tijdperk van digitalisering en mondialisering

Peter Bosma
september 2013
 
Het internet werd in 1993 openbaar toegankelijk gemaakt, maar wie toen een computer in huis had nog weinig mogelijkheden (en was erg veel geld kwijt). Dat is twintig jaar later allemaal anders geworden, het internet is inmiddels een goedkoop toegankelijk communicatiemiddel dat massaal op een veelsoortige wijze gebruikt wordt.
 
De reflectie op de consequenties van deze doorbraak kwam relatief laat en langzaam op gang.
Een van de pioniers op dit vlak is mediawetenschapper Nicholas Negroponte die zijn columns in het tijdschrift Wired bundelde tot het optimistisch pamflet Being Digital (New York: Knopf, 1995 – Nederlandse vertaling Digitaal Leven). In de 21e eeuw zien we ons verrijkt met een groeiende stapel betogen die schommelen tussen life style trendwatching en actuele cultuurfilosofie. Hier volgt een korte en selectieve signalering.
 
Een didactische inleiding biedt het handboek Digitale Communicatie, onder redactie van Hans van Driel (Amsterdam: Boom, 2005), en de tekstbundel De Mediarevolutie, onder redactie van Henk Blanken en Mark Deuze (Amsterdam: Boom, 2003).
 
Een neutrale analyse van de verschuiving naar andere eigendomsverhoudingen en verschuivende kenmerken van mediacultuur is te vinden bij:
  • De econoom Jeremy Rifkin, The Age of Access: The New Culture of Hypercapitalism Where All of Life is a Paid-for Experience (New York: Tarcher/Putnam, 2000).
  • De socioloog Manuel Castells, onder andere het befaamde The Rise of the Network Society (Malden: Blackwell Publishers, 2000).
  • De ‘cyber jurist’ Lawrence Lessig: The Future of Ideas The Fate of the Commons in a Connected World, New York: Vintage, 2002 & Free Culture, 2004 & Remix, 2008. Zie http://remix.lessig.org.
  • Mediawetenschapper Henry Jenkins analyseert de opkomst van nieuwe media en het gebruik hiervan in onder andere zijn boek Convergence Culture: Where Old and New Media Collide (New York: New York UP, 2006) en het gelijktijdig gepubliceerde Fans, Bloggers, and Gamers: Exploring Participatory Culture (New York: New York UP, 2006).
Lees van Henry Jenkins ook zijn brainstorm over You Tube, in 2007 geplaatst in zijn blog (www.henryjenkins.org) onder de enigzins weidse titel “Nine Propositions Towards a Cultural Theory of YouTube” (deze tekst is tevens beschikbaar in een on-line Nederlandse vertaling). Jenkins leverde ook een hoofdstuk voor de bundel essays samengesteld door Jean Burgess & Joshua Green: YouTube: Online Video and Participatory Culture (Stafford: Polity, 2009).
 
Een polemische reactie geeft de Britse literatuurwetenschapper Ronan McDonald in zijn boek The Death of the Critic (London: Continuum, 2007) waarin hij onderzoekt welke invloed de komst van het internet heeft op het gehalte van de kunstkritiek. Hij schetst in een genuanceerd betoog twee negatieve uitersten: de ondoordringbare elitaire academische kunstkritiek en de populistische, laagdrempelige journalistieke kunstkritiek in blogs en dagbladen.
 
Een pessimistisch antwoord over de funeste invloed van digitale technologie op de cultuurbeleving is te vinden in vele recente Amerikaanse publicaties, die te scharen zijn onder het label van ‘techno dystopie’. Zie onder andere:
  • Andrew Keen, The Cult of the Amateur: How Today’s Internet Is Killing Our Culture (New York: Doubleday, 2007 – Nederlandse vertaling: De @-cultuur).
  • Lee Siegel, Race Against the machine: being Human in the Age of the Electronic Mob (New York: Spiegel & Grau, 2009).
  • Nicholas Carr, The Shallows: What the Internet is Doing to Our Brains (2010).
  • Evgeny Morozov, The Net Delusion: The Dark Side of Internet Freedom (2010) To Save Everything, Click Here: The Folly of Technological Solutionism (2013).
  • David Weinberger, Everything is Miscellaneous (2007) Too Big to Know (2011).
  • Robert Levine – Free Ride: How Digital Parasites Are Destroying the Culture Business, and How the Culture Business Can Fight Back (2011).
  • Jaron Lanier – You’re Not A Gadget (2011).
 
Een positiever antwoord is te vinden in:
  • Yochai Benkler, The Wealth of Networks: How Social Production Transforms Markets and Freedom (2006, on-line verkrijgbaar via URL: www.benkler.org),
  • Voormalig radiopiraat Matt Mason biedt een subjectief loflied op de innovatieve jeugdcultuur in zijn boek The Pirate’s Dilemma: How Youth Culture is Reinventing Capitalisme (New York: Free Press, 2008 – ook in Nederlandse vertaling beschikbaar, en begeleid door een cross-mediale website: www.thepiratesdilemma.com).
  • Clay Shirky, Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations (2008).Nederlandse vertaling: Iedereen: Hoe digitale netwerken onze contacten, samenwerking en organisaties veranderen (2008).
  • Chris Anderson, Free: The Future of a Radical Price (2009, ook on-line gratis verkrijgbaar).
  • Jared Cohen & Eric Schmidt, The New Digital Age: Reshaping the Future of People, Nations and Business (2013).
 
Ter aanvulling:
  • Watts, Vicki & Robert Gehl (eds.) The Politics of Cultural Programming in Public Spaces (Newcastle: Cambridge Scholars Press, 2009)
  • Douglas Rushkoff - o.a. Program or Be Programmed: Ten Commands For a Digital Age, zie http://www.rushkoff.com
  • Alvin Toffler: Future Shock (1970), The Third Wave (1980)
  • Mark Deuze (NL), Media Life (2012)