Iraanse film - Ten (2002)


Ten (Kiarostami, 2002)
 
De film speelt zich helemaal af in de beslotenheid van een auto. We rijden anderhalf uur mee met een jonge, welgestelde vrouw en doorkruisen met haar Teheran.

Kiarostami heeft iets met autorijden: in veel van zijn films is de auto een goede plek om te praten. Zo liet hij in de met de Gouden Palm bekroonde film De smaak van kersen(1997) de hoofdpersoon al eindeloos rondtoeren om achter het stuur zijn gedachten te kunnen ordenen in gesprekken met vreemden. De man wil zelfmoord plegen en vijf lifters weigeren hem hierbij behulpzaam te zijn en proberen hem te overtuigen van de zin van het leven.
 
In Ten kiest Kiarostami voor de vrijwillige beperking van een strakke enscenering: de tien gesprekken werden van nabij opgenomen met twee vaststaande digitale camera’s, afwisselend is de chauffeuse of haar passagier in beeld. Het lijkt alsof we via een verborgen camera getuige zijn van een serie intieme gesprekken. Je zou kunnen zeggen dat het concept van de tv-serie Taxiin handen is gelegd van de meestercineast Kiarostami, maar dan wel met een fascinerende en uitdagende film tot gevolg.
 
De eerste passagier die instapt is haar puberzoon, hij is door haar ex aan de overkant van de straat afgezet. De onderhandelingen over een bezoekregeling blijken nog niet afgerond, de emotionele spanning is voelbaar. Het jongetje staat tussen twee strijdende partijen in. Tijdens de autorit lijkt hij vooral zijn vader na te praten, met als gevolg dat hij op de kijker overkomt als een onuitstaanbaar joch.
 
In tien scènes levert Kiarostami een kritisch en persoonlijk commentaar op de Iraanse maatschappij, hij wilde een fictiefilm maken die “realistischer is dan de realiteit”. Zijn hoofdpersoon is een moderne, onafhankelijke vrouw en alleenstaande moeder. Deze vrouwen hebben veel te verdragen in het hedendaagse Iran. Ten biedt een denkbeeldig privé-verhaal met een bredere betekenis. In de auto ontvouwen zich veelzeggende, vrijmoedige gesprekken tussen de chauffeuse en onder andere haar zus, en een diepgelovige oude vrouw, en een tippelaarster. Toch is de hoofdpersoon niet louter een symbolisch figuur. Ze heeft een eigen persoonlijkheid, inclusief onaangename trekjes en blinde vlekken.
 
Kiarostami biedt zonder toevoeging van muziek of ander conventioneel effectbejag een meeslepend beeld van hedendaagse maatschappelijke problemen en kwesties in Iran. Na afloop kunnen de bezoekers een elfde gesprek beginnen over de mogelijke betekenissen van Ten. Het meest toepasselijk is dit natuurlijk tijdens een autorit te doen.
 
Deze tekst verscheen eerder in het magazine van IFFR 2003.
 
Ter aanvulling:
“ ... in deze film van de Iraanse grootmeester Abbas Kiarostami wordt de mengvorm tussen documentaire en fictie opnieuw gedefinieerd en naar een hoger plan geheven. Het lijkt allemaal heel eenvoudig. Een vrouw rijdt in haar auto door de straten van Teheran. In de passagiersstoel naast haar rijden om beurten verschillende vrouwen mee, en een aantal keer haar zoontje. De vrouw praat met haar passagiers over het leven, echtscheiding, seks, opvoeding en het dragen van een hoofddoek. Allemaal ongemakkelijke onderwerpen in Iran, zou je zeggen, maar daar lijkt de vrouw geen last van te hebben.
De film is super-eenvoudig op digitale video opgenomen. Twee cameraatjes op het dashboard geplakt. Één shot van de chauffeuse en één shot van de passagier. Shot en tegenshot. Zo eenvoudig kan film zijn. En zo effectief. De gefilmde gesprekken lijken allemaal naturel en geïmproviseerd, en daarmee documentair. De dramatische opbouw van de gesprekken en de rijke benadering van de thematiek doen een schrijvende of op zijn minst sturende hand vermoeden.
In tien eenvoudige scènes (waarbij wordt teruggeteld van 10 naar 1) laat Kiarostami zien hoe veelzeggend het weinige kan zijn. In de eenvoud toont zich de meester.”
(Gertjan Zuilhof, in: catalogus IFFR 2003)
 
Over Kiarostami en Ten
 
In 2004 gaf Kiarostami een toelichting op zijn visie op digitale cinema en de productie van Ten in het bijzonder, in de vorm van de documentaire ‘10 on Ten’. Hierin legt hij uit waarom hij is overgestapt op het gebruik van de digitale videocamera. Het is een openbare filmles waarbij de uitleg en de toepassing van de esthetische opvattingen samenvallen. Het is een eigenzinnige didactische demonstratie van een ervaren filmmaker die zich vol overtuiging aanpast aan een nieuwe technologie.
Zie onder andere: www.chicagoreader.com/chicago/kiarostami-at-work/Content?oid=917053 (Jonathan Rosenbaum).
 
Actrice Mania Akbari maakte in 2007 een epiloog bij Ten, in de vorm van ‘4 plus 10’.
 
De tentoonstelling ‘Victor Erice – Abbas Kiarostami, Correspondances’ (2007-2008)
Het is een lumineus idee: koppel een Spaanse filmmaker aan een Iraanse filmmaker, laat ze met elkaar corresponderen via videobrieven. Waarom? Omdat het leeftijdgenoten zijn, omdat ze elkaar nog nooit eerder hebben ontmoet en omdat hun werk verwantschap vertoont. De overeenkomst tussen beide filmers ligt in hun manier van kijken, met een onbevangen, kinderlijke blik en hun aandacht voor het landschap, de observatie van kleine details en minieme variaties van handelingen. De tentoonstelling legt een verbinding tussen verschillende culturen via een correspondentie tussen twee eigenzinnige meesters. Zonder elkaar van tevoren te kennen blijken deze twee mannen verbluffend veel opvattingen te delen.
 
Internet dossier ‘Erice –Kiarostami Correspondances’
 
Aanbevolen boeken:
  • Nancy, Jean-Luc, Abbas Kiarostami, L’évidence du film/ The Evidence of Film, Bruxelles: Yves Gevaert Editeur, 2001.
  • Elena, Alberto, The Cinema of Abbas Kiarostami, London: SAQI, 2005.
  • Ehrlich, Linda C, An Open Window. The Cinema of Victor Erice. Lanham: Screcrow Press, 2007 (revised edition).

Aanbevolen dvd
  • Kiarostami - Ten & 10 on Ten (dubbel dvd van Contact Film / Moskwood / Cinélibre).
  • Erice – El Sol Del Membrillo (Engelse titel: The Quince Tree Sun).