Aguirre, der Zorn Gottes (1972)


Werner Herzog is een ongrijpbare regisseur, die zijn leven lang over de wereld zwerft op zoek naar beelden die hem kunnen boeien.
 
In de documentaire Tokyo Ga (1985) van Wim Wenders staan beide mannen op een uitkijktoren in Tokyo, met grandioos uitzicht over deze bizarre stad. Herzog ziet hier geen enkel ‘puur’ beeld, Wenders zegt dat hij op deze plek wel elk puur beeld kan vinden dat hij nodig heeft. Gewoon een gebbetje tussen collega’s, cosmopolieten onder elkaar. Toch is het duidelijk dat Herzog steeds op zoek is naar beelden die hem kunnen verbluffen, het maakt niet uit of ze passen in een documentaire of een speelfilm. Hij heeft zijn levenlang een permanente interesse in het overschrijden van zijn eigen comfort zone.
 
Aguirre, der Zorn Gottes (1972) is een vroege film van hem. Het is een grootschalige kostuumfilm, gesitueerd in de 16e eeuw in Zuid-Amerika, met beperkt budget en beperkte middelen gemaakt. Wat een lef en wat een talent blijkt hieruit!
 
“De honger naar macht en rijkdom, maar ook pure waanzin zouden de Spanjaarden ertoe hebben verleid Zuid-Amerika te veroveren. Ondanks al zijn tegenstanders verkondigt Aguirre, die zichzelf de ‘toorn van God’ noemt, zijn visioen van het Eldorado dat hij als machtige en glorieuze heerser wil onderwerpen. "Ik zal de geschiedenis ensceneren zoals anderen stukken in het theater." Deze zin is niet alleen tekenend voor Aguirres veroveringswaan, maar vormt ook een sleutel tot Werner Herzogs film: een grandioos spektakel van een "zeer grote mislukking" (Herzog) en een uiterst ambivalent werk.”
Bron: https://www.goethe.de/ins/nl/nl/sta/rot/ver.cfm?fuseaction=events.detail&event_id=20789337
 
“Het begint met een waanzinnig totaalshot van de Andes in Peru. Je ziet een Spaanse colonne in 1560 van een berghelling naar beneden zakken met een kanon. Dat zet meteen de sfeer van de hele film neer. Een gigantisch gebergte met een jungle en dan die poppetjes door zo'n modderspoor. Als je die bezeten kop van hoofdrolspeler Klaus Kinski onder die helm ziet en dat rare, brommende geluid hoort op het geluidsspoor weet je meteen: dit gaat heel slecht aflopen.”
Bron: Regisseur Sander Burger over Aguirre, Der Zorn Gottes, in de Filmkrant december 2012 URL: http://www.filmkrant.nl/ts_december_2012/8445
 
“What makes Aguirre so important? There are several things, some of them less obvious than others. Shot on location in the Amazon jungle, Aguirre took the historical adventure film out of the studio and moved it to the great outdoors. At the time of its release, the very experience of seeing ‘history’ from the perspective of a shoulder-mounted camera, its lens splashed with mud and water as the operator waded through swamps and floated down raging rivers –the experience of viewing itself was thrilling. [-]
From another perspective, that of the director, Aguirre marks Herzog’s international breakthrough. At home in West Germany he would remain little known, but in France, Italy, England, the United States and elsewhere, Herzog gained a surprising amount of attention, usually in association with the New German Cinema, and especially after Aguirre. In Paris, the film ran for more than twenty weeks straight at the famous Studio des Ursulines, the avant-garde theatre that premiered the work of Buñuel, Vigo and Vertov, among others. Though it never entered the commercial mainstream, Aguirre put Herzog on the map of world cinema.”
Bron: Ames, E. (2016) Aguirre, the Wrath of God. London: BFI Film Classics, pp. 9-10.
 
“Werner Herzog creates a visually stunning and haunting portrait of obsession and madness in Aguirre: The Wrath of God. [-]
In essence, the noble ideal of propagating civilization and enlightening the indigenous people are manifestations of a deceptive goal - a rationalization for the innate greed and narcissism of men. Inevitably, the Spanish expedition's ‘altruistic’ cause - like the legendary city of El Dorado - proves to be a false, unattainable illusion.”
Bron: http://www.filmref.com/directors/dirpages/herzog.html (Strictly Film School)
 
“Der Film schildert eine fiktive Expedition spanischer Konquistadoren im 16. Jahrhundert, die das legendäre Goldland Eldorado im Urwald des Amazonas ausfindig machen wollen. Idee und Handlung des Films basieren vage auf der Lebensgeschichte des baskischen Abenteurers Lope de Aguirre und einer tatsächlichen Amazonasexpedition, die im Jahre 1560 von Peru aus aufbrach, um Eldorado zu finden.”
Bron: http://www.deutschebib.de/programm?page=2
 
De filmmuziek
“Florian Fricke, the composer, was the leader of a German avant-garde rock band called Popol Vuh, part of a movement calles ‘Kraut Rock’ which made extensive use of the synthesiser. In Popol Vuh, influence of early and ethnic music are quite strong. For Aguirre the model is the music of Carlo Gesualdo, a seventeenth century composer who wrote particularly for voices. Gesualso’s beautiful harmonies, though nearly 400 years old, sound surprisingly modern and, in their transformation by Fricke into electronically manipulated sounds, are perfectly suited to represent both the ancient qualities of the jungle and the eerie, uncanny sense of foreboding that hangs over the expedition. Together, the music and the images create an almost hypnotic effect.”
Bron: Hoffgen (2009, p. 96-97)
 
Rivieren, ontberingen en waanzin
Het motief van vreemde indringers die een rivier opvaren en langzaam vervallen tot waanzin is een dankbaar onderwerp voor films.
 
Te denken valt aan Apocalyps Now (Francis Ford Coppola, 1979, met als setting de Vietnam oorlog) of The African Queen (John Huston, 1951, met als context de Tweede Wereldoorlog). En in The Mission (Roland Joffé, 1986) zit een gedenkwaardige scène bij een immense waterval.
 
Herzog maakte tien jaar na Aguirre, der Zorn Gottes nog een kostuumfilm in Zuid-Amerika, maar dan gesitueerd in het begin van de 20e eeuw: Fitzcaraldo (1982), ook met een waanzinnige hoofdpersoon en een waanzinnig project, het versjouwen van een grote salonboot van de ene rivier naar de andere.
 
Het meest verwant met Aguirre, der Zorn Gottes is echter El Abrazo de la Serpiente (Embrace of the Serpent, Ciro Guerra, 2015).
Zie verder: Dahan, Y. (2016) ‘Lost in the Jungle: Aguirre, the Wrath of God and Embrace of the Serpent: Two Tales of the Amazonian Follies of White ‘Civilization’, URL: https://mubi.com/notebook/posts/lost-in-the-jungle-aguirre-the-wrath-of-god-and-embrace-of-the-serpent
 
Aguirre, der Zorn Gottes
Duitsland, 1972, 93 minuten, Duits gesproken, Duits ondertiteld
Regie: Werner Herzog
 
Documentatie
Boeken
 
Online
 
 
Video
 
Enkele recente films van Werner Herzog