Kino Klub Goethe



Kino Klub Goethe

update: april 2017
 
Sinds maart 2013 mag ik geheel naar eigen inzicht hoogtepunten uit de Duitse filmproduktie kiezen voor de vertoning op een maandelijks filmavond in het Goethe Institut Niederlände te Rotterdam (Westersingel 9). Vanaf 2015 heeft de Deutsche Bibliothek in Den Haag zich aangesloten bij deze filmreeks. De programmering van de Kino Klub Goethe is een inspirerende en bijzonder eervolle opdracht.
 
Mijn grillige en associatieve selectie ondervindt gelukkig ook ruime weerklank. De serie filmavonden trekt vanaf het begin een voldoende omvangrijk en gevarieerd publiek, met een zeer gewaardeerde kleine harde kern van vaste bezoekers.
 
Met Kino Klub Goethe wil ik de bezoekers een spannende en verrassende kennismaking met de rijke geschiedenis van de Duitse cinema aanbieden. Ik kan hierbij kiezen uit het aanbod van de jaarlijks aangepaste ‘DVD Gesammt Verzeichnis’, een catalogus van films op dvd die wereldwijd rechtenvrij voor vertoningen in Goethe Instituten beschikbaar zijn. Incidenteel kan ik overigens ook buiten deze catalogus boeken, zoals bij Salzmänner von Tibet (1997), Berliner Tagebuch (2012), en Welt am Draht (1973).
 
Ik herken in deze lijst tal van filmtitels die we in de jaren zeventig, tachtig of negentig met succes vertoond hebben in Nederland, maar die in de 21e eeuw slechts zelden te zien zijn en een reprise daarom alleen al gerechtvaardigd is. Daarnaast zijn er ook meer recente successen beschikbaar, films die in Nederland zijn uitgebracht zoals de remake Effi Briest (2009), de biografische film Hannah Arendt (2011) en Barbara (2012).
 
Gelukkig stuit ik ook op inspirerende films, die bij mijn weten nooit in Nederland uitgebracht werden, zoals Goya oder Der arge Weg der Erkenntnis (1971), of Unter den Brücken (1946). Ook Absolute Giganten (1999) heeft de status van ‘previously unreleased’. Het is een vroege film van regisseur Sebastian Schipper. De vertoning hiervan paste mooi in de maand dat zijn meest recente film Victoria (2015) in Nederland uitgebracht werd.
 
Gaandeweg zijn er een aantal rode draden in mijn verkenningen te onderscheiden, met als trefwoorden: moderne klassiekers, eigenzinnige en/of verbeeldingsrijke tijdsbeelden, ensemble-films, films van vrouwelijke regisseuses, en films met een cosmopoliete weerslag. Geheel spontaan komen in mijn selectie ook grote namen uit de Duitse cultuurgeschiedenis aan bod, zoals films over Johan Sebastian Bach, Bertolt Brecht en verfilmingen van Kafka. Moderne romans komen aan bod in de literatuurverfilmingen Das Wochenende (2012) en Die Vermessung der Welt (2011). Na enkele seizoenen blijk ik een voorkeur te hebben voor een aantal eigentijdse regisseurs zoals Wim Wenders, Christian Petzold, Fatih Akin, Wolfgang Becker en Tom Tykwer. Van de oudere generaties behoren onder andere Helmut Kaütner en Konrad Wolf tot de favorieten.
Bij elke vertoning stel ik een hand-out beschikbaar, met informatie over de film die op het programma staat. Deze hand-outs zijn op mijn website terug te vinden: www.peterbosma.info
 
Programma van de pilot in het voorjaar 2013
  • maart: Klassenverhältnisse (Jean-Marie Straub & Daniëlle Huillet 1984), roman: Franz Kafka
  • april: Melodie der Welt (Walter Ruttmann 1929). Vooraf: Opus II (Walter Ruttmann 1921)
  • mei: Der amerikanische Freund (Wim Wenders 1977), roman: Patricia Highsmith
  • juni: Himmel über Berlin (Wim Wenders 1987)
 
Programma eerste seizoen (2013-2014)
  • september: – Unter den Brücken (Helmut Kaütner 1946)
  • oktober: Welt am Draht (R.W. Fassbinder 1973, 2 delen) i.s.m. EYE Film Instituut Nederland
  • november: La Habanera (Douglas Sirk 1937, met Zarah Leander)
  • december: Chronik der Anna Maria Magdalena Bach (Straub/Huillet 1968)
  • januari: Auf der Anderen Seite (Fatih Akin 2007)
  • februari: Berliner Tagebuch (Rosemarie Blank 2012), i.s.m. We Want Cinema Amstel Film
  • maart: Berlin is in Germany (Hannes Stöhr 2001)
  • april: Effi Briest (Hermine Huntgeburth 2009) i.s.m. A-film, roman: Theodore Fontane
  • mei: Genoveva, opera Schumann (registratie opvoering van 2008), i.s.m Operadagen Rotterdam
  • juni: Solino (Fatih Akin 2002)
 
Filmtip in februari 2014: Menschen am Sonntag (1930), zwijgende film met live muziekbegeleiding, vertoond in EYE (Amsterdam), met een nieuwe score van Albert van Veenendaal, uitgevoerd door Oene van Geel (altviool), Miriam Overlach (harp) en Albert van Veenendaal (geprepareerde piano).
 
Programma tweede seizoen (2014-2015)
  • september: Sonnenallee (Leander Haussmann, 1999), roman: Thomas Brussig
  • oktober: Barbara (Christian Petzold 2012)
  • november: Good bye Lenin! (Wolfgang Becker 2003)
  • december: Himmel ohne Sterne (Helmut Kaütner 1955)
  • januari: Auf Wiedersehen, Amerika (Jan Schütte 1993)
  • februari: Die Salzmänner von Tibet (Ulrike Koch 1997) i.s.m. Contact Film
  • maart: Winterschläfer (Tom Tykwer 1997)
  • april: Abschied - Brechts letzter Sommer (Jan Schütte 2000)
  • mei: Goya oder Der arge Weg der Erkenntnis (Konrad Wolf 1971), roman: Lion Feuchtwanger
  • juni: Das Leben ist eine Baustelle (Wolfgang Becker 1997)
 
Programma derde seizoen (2015-2016)
  • september: Absolute Giganten (Sebastian Schipper 1999)
  • oktober: Das Wochenende (Ninna Grosse 2012), roman: Bernhard Schlink
  • november: Alice in den Städten (Wim Wenders 1974)
  • december: Unter Schnee (Ulrike Ottinger 2010)
  • januari: Angst Essen Seele Auf (Fassbinder 1974)
  • februari: Gespenster (Christian Petzold 2005)
  • maart: Hannah Arendt (Margarethe von Trotta, 2011)
  • april: Lola Rennt (Tom Tykwer, 1998)
  • mei: Eine Liebe in Deutschland (Andrzej Wajda, 1983)
  • juni: Soul Kitchen (Fatih Akin, 2008)
 
Filmtip in mei 2016: Menschen am Sonntag (1930), zwijgende film met live muziekbegeleiding, vertoond in Filmhuis Den Haag, met een begeleiding door de Haagse band Mik Adrian.
 
Programma vierde seizoen (2016-2017)
  • september: Mit brennender Geduld 1983 (Antonio Skarmeta, 1983)
  • oktober: M, Eine Stadt sucht einen Mörder (Fritz Lang, 1932)
  • november: Berlin Ecke Schönhauser (Gerhard Klein, 1957)
  • december: Aguirre, Der Zorn Gottes (Werner Herzog, 1972)
  • januari: Im Lauf der Zeit (Wim Wenders, 1976)
  • februari: Die Allseitig Reduzierte Persönlichkeit (Helke Sander, 1979)
  • maart: Die Fremde (Feo Aladag, 2010)
  • april: Jericho (Christian Petzold 2008)
  • mei: Die Vermessung der Welt (Detlev Buck, 2011) roman: Daniel Kehlmann
  • juni: Annas Sommer (Jeanine Meerapfel 2001)
 
Ter informatie: enkele aanbevolen boeken over Duitse films
  • Bergfelder, Tim & Erica Carter, The German Cinema Book, London: British Film Institute, 2002.
  • Hake, Sabine, German National Cinema, London/ New York: Routledge, 2002.
  • Hoffgen, Maggie (2009) Studying German Cinema, Leighton Buzzard: Auteur Publishing.
  • Isenberg, Noah (ed. 2009), Weimar Cinema: An Essential Guide to the Classic Films of the Era, New York: Columbia University Press.
  • Langord, Michelle (ed. 2013) Directory of World Cinema: Germany 2, Bristol: Intellect Books.
  • Langord, Michelle (ed. 2011) Directory of World Cinema: Germany 1, Bristol: Intellect Books.
  • Muehlbeyer, Harald & Bernd Zywietz (eds. 2013) Ansichtssache: Zum aktuellen deutsche Film, Marburg: Schüren Verlag.
  • Roberts, Ian (2008) German Expressionist Cinema: The World of Light and Shadow, London and New York: Wallflower.
  • Schick, Thomas & Tobias Ebbrecht (eds. 2011) Kino in Bewegung: Perpektiven des deutschen Gegenwartsfilms. Wiesbaden: Springer Verlag.
  • Wedel, Michael (ed. 1999) The BFI Companion to German Cinema. London: BFI.
 
Relevante websites & blogs
 
 
 
 
P.S.
 
1. Stumm Filme
De zwijgende films zijn tot nog toe niet aan bod gekomen in Kino Klub Goethe. Toch is er fascinerend materiaal in overvloed. Enkele mogelijkheden:
 
De metropool in Weimar Cinema
  • Der Verrufenen (Gerhard Lamprecht 1925)
  • Variety (E.A. Dupont, 1925)
  • Berlin - Die Sinfonie der Grossstadt (Walter ruttmann, 1927)
  • Asphalt (Joe May, 1929)
  • Mutter Krausens Fahrt ins Glück (Phil Jutzi, 1929)
  • Menschen am Sonntag (1930)
 
Zwijgende wereldcinema in Berlijn
  • Das Lebende Leichnam (Fedor Ozep, 1929). Gebaseerd op Lev Tolstoi.
  • Die Gezeichneten (Carl Theodor Dreyer, 1922)
  • Bigamie (Jaap Speyer, 1927)
  • Fiakec Nr. 13 (Michale Kertész/ Michael Curtis, 1926)
 
2. Overige wensdromen voor een vertoning in Kino Klub Goethe:
  • Berlin Alexander Platz (Phil Jutzi, 1931, gebaseerd op de roman van Alfred Döblin)
  • Das Totenschiff (Georg Tressler, 1959, gebaseerd op de roman van B.Traven). De verteller richt zijn grimmige woede op bureacratische eis van het tonen van de juiste papieren om te kunnen bestaan. Hoofdpersoon is een Amerikaanse zeeman, dekknecht die zonder papieren verloren raakt in een rechtenloos bestaan. Stokers en tremmers leiden een onmenselijk bestaan bij de ketels. De zeereis start in Antwerpen, met tussenstoppen in onder andere Rotterdam, Frankrijk en Spanje. Bijzondere sfeerimpressie van het Interbellum: Na WOI zijn Amerikanen niet populair, hij doet zich voor als Duitser. Hij ontmoet een lotgenoot, een Duitser uit Oost-Silezië die nu een Pool moet zijn. Een verhaal vol humor en intelligentie, een aanklacht tegen kapitalisme.
  • Lichter / Distant Lights (Hans Christian Schmid, 2003)
  • Schulze Get the Blues (Michael Schorr, 2003)
 
3. Mijn persoonlijke terugblik op de vertoning van Duitse films in Rotterdam
Het Goethe Institut heeft een lange traditie van filmclubs, ook in Rotterdam.
 
Mijn eerste ervaring was de vertoning van de tweedelige tv-film Deutschstunde (Peter Beauvais, 1971, 220’), gebaseerd op de gelijknamige roman van Siegfried Lenz. De vertoning vond plaats in een barre winter ergens midden jaren zeventig, op 16mm, in de hal van de Doelen. Toegang was gratis.
 
In de jaren tachtig werd in Rotterdam een ambitieus meerdaags programma van zwijgende films vertoond, met live pianobegeleiding, in de bovenfoyer van de oude Stadsschouwburg. Het programma was samengesteld door filmhistoricus Nico Brederoo (Universiteit Leiden).
 
In de jaren negentig was Nico Brederoo gastprogrammeur bij de Cinematheek van LantarenVenster, waar hij opnieuw prachtige reeksen van zwijgende films samenstelde, onder ander rondom regisseurs zoals Fritz Lang, Ernst Lubitsch, of Karl Valentin, daarnaast was er een bijzonder programma rondom actrice Asta Nielsen. Ook werd Schatten (Arthur Robinson, 1923) vertoond, begeleid door de Paul Robinson Band. Deze programmeringen werden mogelijk gemaakt door de inspanningen van Gisa van der Heijden, jarenlang staflid van het Goethe Institut.
 
Daarnaast waren in de jaren negentig ook vele recente Duitse films en moderne klassiekers te zien, onder andere ook retrospectieven van Wim Wenders en Rainer Werner Fassbinder, en een programma rondom de ‘Duitse herfst van 1977’ en films gerelateerd aan Bertolt Brecht.
 
Na het overlijden van Nico Brederoo heb ik de traditie van filmconcerten voortgezet, in samenwerking met Gisa van der Heijden en later Claudia Curio van het Goethe Institut. We organiseerden onder andere meerdere vertoningen van Menschen am Sonntag, diverse films van F.W. Murnau, en van Berlin, Sinfonie einer Grossstadt (een eerste keer met pianobegeleiding van Yvo Verschoor, een tweede keer met begeleiding van liederen op teksten van Bertolt Brecht, gezongen door Anne Dammers, begeleid op piano door Charlotte Faber, met composities van Kurt Weill, Hanns Eisler en Paul Dessau).
 
Daarnaast bleef ook de aandacht voor de hedendaagse Duitse cinema gewaarborgd, met onder andere een aantal programma’s in het teken van herdenking van de Val van de Muur, een reeks rondom de Berliner Schule en een retrospectief van Christian Petzold.