Secret Cinema AFFR 2014 Rotterdam


Woningen in films
Aantekeningen bij het Secret Cinema Event van het AFFR op 18 december 2014
 
De representatie van woonhuizen in films is een mooi onderwerp waar vele associaties aan te koppelen zijn. Een woonhuis is de meest persoonlijke omgeving waarin filmmakers hun hoofdpersonen kunnen neerzetten. Bij het inrichten hiervan is het mogelijk om twee wegen te bewandelen: je kan de kant op van ‘set design’, of van ‘location hunting’.
 
Een eigen werkelijkheid
Bij de eerste optie ligt de focus op de talloze woonhuizen die speciaal zijn geconstrueerd voor films. Een befaamd voorbeeld is het woonhuis in De laatste dagen van Emma Blank  (Alex van Warmerdam, 2009), dat in feite een decorstuk is. Geen enkel bestaand huis bleek te voldoen om de verhaalwereld te kunnen situeren, daarom werd besloten het huis zelf te bouwen. Ook voor Borgman (2013) ontwierp Alex van Warmerdam een huis voor zijn hoofdpersoon. De regisseur verdedigde zijn aanpak als volgt in een interview in 2012:
Het is volstrekt typisch aan film om je eigen werkelijkheid te bouwen. Zo heb je de illusie onder controle. Je kan doen wat je voor ogen hebt en het is praktisch. Het is klassiek. Kijk maar naar Hitchcock en Kubrick.”
 
In de films van Kubrick is inderdaad sprake van verbluffend set design, maar hierbij is weinig sprake van representatie van woonhuizen. Bij Hitchcock is dat veel meer het geval. In 2007 publiceerde de Vlaamse kunsthistoricus Steven Jacobs het boek The Wrong House: The Architecture of Alfred Hitchcock, met 10 essays over woonhuizen in de films van de Master of Suspense. Door een originele architectonische analyse komt hij tot verrassende conclusies. In The Birds (1963) bijvoorbeeld speelt een groot deel van de actie zich af in het huis waar moeder en zoon Brenner wonen. Wat blijkt? Als je de plattegrond van de woning reconstrueert op basis van wat we in de verschillende scènes zien, dan blijkt dat er op deze set sprake zou moeten zijn van twee kamers die nooit getoond worden. De woonoppervlakte komt dus onvolledig in beeld. Het huis lijkt bedrieglijk echt, maar het is een verzameling losse decors, een denkbeeldige constructie op basis van fragmenten. Het huis lijkt op het eerste oog ook een veilige thuishaven te zijn, maar het blijkt juist de haard van alle problemen. De essentie van de film is namelijk dat de mannelijke hoofdpersoon kampt met een diep verankerd oedipuscomplex . De griezelige vogels zijn een metafoor voor zijn ontketende driften. De representatie van het huis past perfect bij dit verhaal van uiterlijke schijn.
 
Locaties met allure
Daarnaast zijn er talloze bestaande, meestal befaamde woonhuizen in speelfilms terecht gekomen, als de meest treffende locatie voor de handeling. Laten we ons beperken tot de moderne tijd, dan komt bij mij meteen Casa Malaparte (Adalberto Libera, 1937) in gedachten. Dit privé-huis komt in Le Mépris (Jean-Luc Godard, 1963) prominent in beeld, het vormt een perfecte achtergrond voor de gespannen situatie van een huwelijk dat barsten vertoond. Of denk aan het Elrod House (John Lautner, 1968) dat gebruikt werd in de James Bond film Diamonds are Forever (Guy Hamilton, 1971) en inderdaad een verbijsterende allure geeft aan de slechterik van dit verhaal.
 
Fascinatie voor onderscheidende architectuur in de categorie woonhuizen kan vele vormen aannemen bij filmregisseurs. Marseille 1-2 (1998) is een weinig vertoonde experimentele film, dat is opmerkelijk want het is een werk van de bekende regisseuse Nanouk Leopold en ze maakte een indrukwekkende poëtische documentaire over het wooncomplex La Cité Radieuse in Marseille, ontworpen door Le Corbusier. Dit massieve wooncomplex is in de jaren vijftig kort na voltooiing flatteus in beeld gebracht door fotograaf Lucien Hervé. Nanouk Leopold geeft ruim veertig jaar later in bewegende beelden ook een hommage aan de architect.
 
In 2011 keerde de woonhuizen van Le Corbusier terug in het oeuvre van Nanouk Leopold. De personages in Brownian Movement (2011) gaan aan het eind naar India om daar mee te werken aan de restauratie van de villa Shodan in Ahmedabad. In een interview met De Filmkrant legt regisseuse Nanouk Leopold deze keuze uit:
Ik probeer in de film zoveel mogelijk emoties in fysieke ruimtes te creëren, omdat ruimtes bij jou ook een emotie kunnen opwekken, op een andere manier dan dat een acteur huilt, of een bepaalde gezichtsuitdrukking heeft, of dat je probeert om die emoties binnen het verhaal op te roepen. Maar ik wil ze heel direct maken, door iemand in een bepaalde ruimte te plaatsen. Ik wil op die manier heel directe fysieke gevoelens bij mensen oproepen, en zelf heb ik dat heel sterk ervaren als ik in een gebouw van Le Corbusier ben.”
 
Gebruikte bronnen:

Aanbevolen literatuur:
  • Pieter Hoexum (2014) Kleine filosofie van het rijtjeshuis, Amsterdam: Atlas Contact.
De open vraag vooraf
Bij het Secret Cinema evenement van het AFFR op 18 december 2014 ga je twee films zien over architectuur en woningen, vertoond in een uitzonderlijke woning - een architectonische parel.
Welke Rotterdamse woningen vind je bij welke film passen?
 
Secret Cinema Hint #1
Een calamiteit, erg vervelend, maar soms ook een bron van vernieuwing. Toen tijdens het AFFR in 2013 de stroom uitviel moesten we films laten vervallen. Teleurgesteld publiek en filmmakers maar het kon niet anders. We hadden beide films echter nog niet eerder aan het Rotterdams publiek laten zien, dus zochten we naar een passend vertoningsmoment. Uit die zoektocht is Secret Cinema geboren: de twee films over prachtige woningen en hun architecten laten we zien in een prachtige woning met zijn architecten. En de filmmakers zijn weer van de partij. Afspraken met Eneco zijn gemaakt, we nemen geen risico's meer.
 
Secret Cinema Hint #2
Wonen in hartje Rotterdam, een oase van rust waar af en toe de klerenbende van de grote stad je keihard om de oren slaat. De locatie van onze Secret Cinema op donderdag 18 december was niet zo heel niet lang geleden een lucratieve wietplantage. En nog maar twee maanden geleden stonden er zwaar gewapende politiemannen in de tuin om de schietgrage buurman te overmeesteren. Geen nood, dat is ze gelukt, dus het vuurwerk zal zich uitsluitend op het filmdoek afspelen. De architectuur noch het woongenot van de bewoners hebben er ook niks onder te lijden gehad.

 
En toen.... het evenement
 
De gastheer van de locatie van het Secret Cinema Event van 18 december mocht een fragment uitzoeken dat als voorproefje werd vertoond. Hij koos voor de slotscène van Zabriskie Point (Antonioni, 1970), waarin een woonhuis wordt opgeblazen. Door het gebruik van extreme slow-motion and toevoeging van de muziek van Pink Floyd ontstaan psychedelische beelden.
 
“In the final scene of Michelangelo Antonioni’s Zabriskie Point, a late modernist house nesting in the desert rocks explodes. Antonioni describes how the house was blown up in an interview with Guy Flatley that was published 1970 in the New York Times:
We rented the original house, the one in which we shot the interiors and some of the exteriors, but naturally the owner was not going to let us blow it up. So we built another one just like it not far away. I believe that the owner sat on his terrace and watched as we blew up that house that looked exactly like his own. We used 17 cameras.”
The last two images are showing the original house near Cave Creek northeast of Phoenix, Arizona. It was designed by Hiram Hudson Benedict, a protégée of Frank Lloyd Wright who had been active in Scottsdale in the 1950’s and 60’s.”
Source: http://andromeda-lodge.tumblr.com
 
Uitzicht voor de geest (Annelies Uitenbogaard, 2012)
http://affr.nl/films/uitzicht_voor_de_geest.html
 
In context (Jasper Huizinga & Lotte Veltman, 2012).
Zie: http://affr.nl/filmdatabase/programme_2013/in_context.html