Beeld en Geluid Experience


Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid heeft vanaf 2006 een succesvol expositiebeleid kunnen ontwikkelen.
Hier volgt een korte kenschets.

door Peter Bosma, maart 2011

Het Instituut voor Beeld en Geluid beheert in totaal bijna 700.000 uur audiovisueel materiaal op diverse beeld- en geluiddragers. Dit is ongeveer 70 procent van het Nederlands audiovisueel erfgoed. De collectie staat beschreven in de catalogus en is te raadplegen in de viewingsruimten. Het Digitaal Archief heeft 14.000 programma’s (circa 10.000 uur) online beschikbaar gemaakt. In 2007 werd een eigen kanaal op de website van YouTube gelanceerd, met 42 beeldfragmenten uit het Polygoonarchief. NOOT 1
In het nieuwe gebouw heeft het Instituut voor Beeld en Geluid een expositieruimte waarin een selectie uit het archief getoond kan worden.
 
Directeur Pieter van der Heijden formuleerde de basisgedachte van het expositiebeleid onder andere in een interview met de Vpro-gids:
We hebben een collectie waarover nog geen consensus bestaat wat van belang is en wat niet. Met dat probleem kunnen we bezoekers moeilijk opzadelen. Dus moesten we een voorportaal maken van dat reusachtige archief: dit is wat de media ons allemaal hebben gepresenteerd. En hierdoor zijn de media zo belangrijk geworden dat ze bij de naoorlogse generatie haast in het DNA ingebakken zit. Dat is nogal wat. Geen ander fenomeen in de sociale of culturele geschiedenis heeft zo snel zo’n fenomenale impact gehad op mensenlevens.” NOOT 2
 
De expositieruimte heet “Beeld en Geluid Experience” en heeft als centraal thema ‘media bepalen ons wereldbeeld’. De bezoeker kan vijftien paviljoens en twee filmzalen bezoeken, gerangschikt op subthema’s.
 
Directeur Pieter van der Heijden gaf de volgende toelichting in een interview met de Filmkrant:
“Binnen de 'experience' zijn er vijftien verschillende tentoonstellings-onderdelen. We zijn er tien jaar mee bezig geweest om die op poten te zetten. Invalshoeken bedenken is één ding, maar het selecteren van beeldmateriaal kost enorm veel tijd. Wat we niet zagen zitten, was een studiezaal opzetten waar je onze totale 700.000 uur beeld- en geluidsmateriaal zou kunnen oproepen. Dat is de Koninklijke Bibliotheek uithangen en zeggen: daar staan de boeken, pak er eens een mooie uit. We wilden het publiek confronteren met dingen die ze niet zelf verzinnen, en ze daarbij doordringen van het belang van het geheel.
Het conceptplan moest zorgen dat er een soort kers op de taart zou komen, een eerste kennismaking met het belang van de audiovisuele media en de verschillende rollen die die media spelen, en wat voor rijkdom daar in het archief allemaal achter zit. Om vervolgens de stap te zetten naar de eerste laag van het archiefmateriaal dat rechtstreeks en gemakkelijk raadpleegbaar is: dat is 10.000 uur programmamateriaal dat we digitaal beschikbaar stellen. Ja en daarachter zit natuurlijk die andere 690.000 uur, waar particulieren van ons ook bij mogen, maar daar hebben we de tekstcatalogi voor, en als het materiaal dan niet digitaal beschikbaar is, kom je in een viewingruimte terecht.”
NOOT 3
 
De expositieruimte opende op 2 december 2006. In totaal zijn in de expositie meer dan 180 verschillende presentaties. De bezoeker koopt bij de kassa een ring met een chip, met deze ring is het mogelijk op diverse plaatsen in de expositie in te loggen en toegang te krijgen tot een virtuele gids of tot een selectie van het archief (in totaal circa 10.000 uur gedigitaliseerd beeld- en geluidsmateriaal) of zelf beeldmateriaal te maken. In de expositie staan 160 beeldschermen, 30 digitale projectoren en 40 camera’s.
In een aparte bioscoopzaal is een tijdelijke tentoonstelling te zien. De eerste expositie was ‘Van Kooten en De Bie: En wel hierom’, te zien van 15 juni t/m 4 november 2007.
 
Ook de invulling van de vaste tentoonstelling wordt regelmatig veranderd. Hoofdredacteur Wiet van Hoorn omschreef de ambities als volgt:
We willen zowel trends laten zien als de actualiteit vangen. Neem het paviljoen Sterrenshow; daar bekijk je onder meer legendarische showfragmenten. Als er een nieuwe tv-ster aan het firmament verschijnt, dan willen we die laten zien. In het paviljoen ‘Dit is het Nieuws’ tref je de belangrijke fragmenten uit honderd jaar nieuws en sport. Als Sven Kramer wereldkampioen schaatsen wordt, dan hoort dat natuurlijk thuis in de experience. [...] Voor de actualisering van de experience hebben we een redactieteam samengesteld van specialisten op het gebied van sport, nieuws, politiek, amusement en andere onderdelen. Zij houden de dagelijkse en langetermijn-ontwikkelingen bij.” NOOT 4
 
De inrichting van de expositie is vernieuwend te noemen: een grote hal (3.300 vierkante meter) is opgevuld met vijftien themapaviljoens die vol staan met grotendeels interactieve presentaties. Vitrinekasten zijn relatief zeldzaam. De bezoeker kan in een toepasselijke setting van decorstukken zelf aan de slag of kan zelf een keuze maken wat er getoond wordt.
 
We citeren nogmaals uit het interview dat de Filmkrant had met directeur Pieter van der Heijden:
Aan de wortel van het decormatige tentoonstellen staat overigens Cités-Cinés, uit midden jaren '80. Dat was tentoonstellingstechnisch zo revolutionair: wereldsteden 'nagebouwd' in filmische decors, met filmattributen, affiches en filmfragmenten, waar bezoekers met koptelefoons doorheen konden wandelen. De bedenker daarvan, François Confino, heeft twee jaar geleden ook het filmmuseum in Turijn ingericht.In elke straalkapel van dat historisch gebouw vind je een ander thema uit de Italiaanse cinemageschiedenis. Een prachtig museum, geweldig vormgegeven, ook een echte 'experience'. Terwijl je zelfs daar nog steeds eerst langs die toverlantaarn moet, dat stelde me wel teleur. Het is toch nog steeds: eerst het zuur en dan het zoet. Dat is iets heel raar educatiefs dat erin blijft zitten.
Wat ik vooral betreur aan Turijn, is dat de kern van het museum uiteindelijk in tien redelijk gruizige videoprojecties van 20 minuten zit, and that's bloody it! De complete filmgeschiedenis in tien keer 20 minuten! Hetzelfde geldt voor het filmmuseum in Berlijn. Daar is eigenlijk wel verrekte weinig te zien van waar het eigenlijk om draait. Dat hebben we bij Beeld en Geluid geprobeerd grondiger aan te pakken
.” NOOT 5
 
In historisch opzicht is bij exposities van audiovisueel erfgoed te verwijzen naar de meer conventionele presentaties zoals bijvoorbeeld in het Museum of the Moving Image in Londen (1988 –1999), waar alle bezoekers langs een vaste route door de expositie werden geleid. Ook in meer recente nieuwe exposities van diverse Europese filmmusea is sprake van een vaste route voor de bezoeker. NOOT 6
 
De Beeld en Geluid Experience was vanaf het begin populair. Directeur Pieter van der Heijden beschreef in zijn ‘Holland Dagboek’ in NRC/handelsblad enigszins beducht de toeloop in de Kerstvakantie van 2006, met lange rijen bij de kassa.
De kaartverkoop moet soms worden stopgezet: de maximum capaciteit van de expositiezalen ligt rond de 1250 bezoekers. De publieksbegeleiders in witte kostuums leiden de bezoekersstroom in goede banen. Op woensdag 3 januari kan worden gevierd dat binnen een maand meer dan 20.000 bezoekers zijn gekomen.” NOOT 7
Pieter van der Heijden nam in september 2009 afscheid van het Instituut voor Beeld en Geluid, toen stond de teller op meer dan 600.000 bezoekers.
 
Noten
1. In 1998 werd de bouwaanvraag goedgekeurd door het parlement, de bouw kon in 2003 starten. De kosten bedroegen 60 miljoen euro, verstrekt door het ministerie OC&W (directie Media, letteren, Bibliotheken) en het ministerie van Economische Zaken en enkele particuliere sponsors. Op 2 december 2006 werd het nieuwe gebouw van het Instituut voor Beeld en Geluid officieel geopend. Het ontwerp is van het bureau Neutelings Riedijk, in de gevel is een kunstwerk van Peter Struyken verwerkt.
Over het gebouw van het Instituut voor Beeld en Geluid zie o.a. Keuning, David, Beeld en geluid/ Sound and vision, Amsterdam: Bis Publishers, 2008.
Enkele persreacties op het gebouw, zie o.a.
 
2. Hoes, Hugo, ‘Are you experienced? 700.000 uur beeld en geluid. Interview met Pieter van der Heijden’, in: Vpro gids, 2-8 december 2006, pp 11-12.
 
3. Wolfs, Karin, ‘Mediamuseum. Interview met directeur Pieter van der Heijden’, in: De Filmkrant 287, april 2007, p 24. URL: www.filmkrant.nl.
De 16 subthema’s van de vaste expositie waren: ‘Sterrenshow’, ‘Achter de schermen’, ‘De betovering’, ‘De wereld: een dorp’, ‘Dit is het nieuws’, ‘Kijkbuiskinderen’, ‘De verleiding’,’ Bewegend geheugen’, ‘Ben ik in beeld?’, ‘Macht en media’, ‘Zuilen en zenders’, ‘Medialounge’, ‘Zapcentrale’, ‘Studio BENG’, ‘Van zes naar zestien miljoen’, ‘Media Panorama’.
 
4. Beeld en Geluid Journaal, juni 2007, p 3.
 
5. Wolfs, Karin, ‘Mediamuseum. Interview met directeur Pieter van der Heijden’, in: De Filmkrant 287, april 2007, p 24. URL: www.filmkrant.nl
 
6. enkele voorbeelden van recent nieuw ingerichte exposities: naast het door Van der Heijden genoemde filmmuseum van Turijn (www.museonazionaledelcinema.org, sinds 1958) en het Filmmuseum in Berlijn (www.filmmuseum-berlin.de) zijn ook diverse Duitse filmmusea noemen, onder andere het Filmmuseum van Duesseldorf (www.duesseldorf.de/kultur/filmmuseum/, sinds 1993), Das deutsches Filmmuseum in Frankfurt am Main (www.deutschesfilmmuseum.de/, sinds 1984) en het Filmmuseum van Potsdam (www.filmmuseum-potsdam.de/, sinds 1981).
Een interactieve aanpak van de expositie is wel aanwezig bij het Experience Music Project (EMP, sinds 2000) dat samen met het Science Fiction Museum and Hall of Fame (SFM, sinds 2004) in Seattle gevestigd is, in een gebouw dat ontworpen werd door Frank O. Gehry (zie www.empsfm.org).
Ook is te wijzen op het Zentrum fuer Kunst und Medientechnologie (ZKM) in Karlsruhe (www.zkm.de), met een mediamuseum van interactieve kunst.
 
7. Heijden, Pieter van der, ‘Hollands Dagboek’ in: NRC/Handelsblad 6 & 7 januari 2007, p 35. Aanvullingen in zijn weblog (http://experience.beeldengeluid.nl).
Eind februari 2007 werd de 50.000ste gast geregistreerd (bron: Beeld en Geluid Journaal, juni 2007, p 4). Begin oktober 2007 werd de 200.000ste bezoeker verwelkomd (bron: nieuwsbericht op http://experience.beeldengeluid.nl/).
 
Aanbevolen literatuur