EYE De witte non van St.Veith (1929)


Een vriendelijke, zachtaardige man wordt geconfronteerd met een noodlottige gebeurtenis en neemt een aantal besluiten die zijn leven verwoesten en die zelfs consequenties hebben voor de jongere generatie. Hoe kan dat? Wat is er precies aan de hand? De film geeft een meeslepend antwoord op deze vraag. 


Waarom deze film kijken?
Setting: Het grootste gedeelte van de film speelt zich af in het krappe appartement van de organist, maar er zijn ook betoverende momenten in de magistrale kathedraal en veel authentieke beelden van een pittoresque stadswijk van Praag. Geen toerist te zien!
 
Vakmanschap: De meesterlijke enscenering zal ook de meest nuchtere toeschouwer meeslepen. Het is expressionisme ten top, met fraaie schaduwwerkingen. De emoties spatten van het doek, door talloze close-ups. We leven mee met de personages.
 
Het noodlotsverhaal: De organist wordt geconfronteerd met rampspoed, veroorzaakt door de combinatie van een wanhopige vriend en een kwaadaardige buurman. Het is een serieus verhaal over valse beschuldigingen en onmacht. Tussendoor flaneert ook nog een rijke amateurkunstschilder rond, een merkwaardige luchtige zijlijn die een mooi contrast geeft aan het grimmige melodrama.
 
Ontdekking: De witte non van St. Vith is in Nederland geheel ten onrechte in vergetelheid geraakt. Door toeval is er een mooie kopie bewaard gebleven in het archief van EYE Filmmuseum, met Nederlandse tussentitels in oude spelling. In de 21e eeuw is de film slechts twee keer vertoond in Nederland, in Filmhuis Den Haag en in EYE Filmmuseum.
 
Het verhaal
De proloog biedt een vliegende start van het verhaal: Het is avond, het regent pijpenstelen. Een oude eenzame man krijgt onverwacht bezoek. De spanning wordt langzaam opgebouwd. Wie is zijn bezoeker, die druipend voor hem zit? Hij is een wanhopige vriend, die voortvluchtig is, ontsnapt uit de gevangenis. De man legt een dikke envelop met geld neer, bestemd voor zijn dochter zegt hij. En dan: Boem! Hij haalt een pistool te voorschijn en pleegt ter plekke zelfmoord.
 
Zo! Het verhaal kan beginnen. Een nieuwsgierige buurman heeft de scène gezien en dringt zich op. De politie zal de ware toedracht nooit willen geloven, zegt hij, ze moeten het lijk moeten snel begraven, het beste kan dat in de kelder. De oude man heeft geen verweer, hij laat zich chanteren door de kwaadaardige buurman. Met veel moeite begraaft hij het lijk van zijn vriend heimelijk in de kelder. Het kalme leven van de organist staat op zijn kop. Alleen bij het orgel in de grote kerk van St. Vith vindt hij rust. De envelop brengt hij keurig naar de dochter van zijn vriend, want zij is de enige erfgenaam. De jonge vrouw is novice, maar ze wil de wereld buiten het klooster leren kennen. Ze vlucht in haar witte habijt en klopt aan bij de oude organist. Samen hebben ze een gelukkige tijd, maar de buurman gaat door met chanteren: hij wil geld hebben van de organist, anders vertelt hij alles... Hoe moet dit aflopen?
 
 
De witte Non van St. Veith
Oorspronkelijke titel: Varhaník u Svateho Víta.
Franse titel: l’organiste de la cathedrale Saint-Guy.Engelse titel: The Organist at St.Vitus Cathedral
Tsjechië, 1929, circa 99 minuten (2240 meter, 20 b/sec), zw/w volbeeld, Nederlandse tussentitels.
Regie: Martin Fric. Camera: Jaroslav Blazek. Scenario: Vítezlav Nezval, gebaseerd op een verhaal van Václav Wasserman. Art direction: Hanus Gödert. Producent: Jaroslav Stránsky.
Met: Karel Hasler (de organist), Otto Zahrádka (de wanhopige vriend), Suzanne Marwille (de dochter), Oskar Marion (de kunstschilder), Ladislav Struna (de buurman).
 
Gezien in Filmhuis Den Haag 29 september 2008. Pianobegeleiding: Yvo Verschoor.
Tevens vertoond in het Nederlands Filmmuseum, Amsterdam, in 2002 en 1997.
 
In 2012 vertoond in Barbican (London), begeleid door de Tsjechische jazz pianist Najponk, in het kader van de programmaserie “Made in Prague: New Czech Jazz“.
 
Internet