EYE - De man met de camera (Vertov, 1929)


De actualiteit van de zwijgende film. Een blogtekst van Peter Bosma
De man met de camera (Dziga Vertov, 1929)

Gezien:
Vertoond op 27 mei 2013, in de serie Cinema Jazz Concert, in EYE, begeleid door Albert van Veenendaal.
Recensie: http://draaiomjeoren.blogspot.be/2012/07/concert-op-kop-in-drieen-albert-van.html


De man met de camera heeft geen onderwerp in de gewone zin van het woord, maar wel honderdduizend onderwerpen. Het zijn fragmenten uit het leven, voorvallen, soms stukken van een heel drama, soms ook een voorportaal waar de zon speelt of een seringenbosje, de krans van een klimop, de luidspreker van een grammofoon.
En dit alles heeft werkelijk bestaan, geleefd op het ogenblik dat de cameraman het heeft gefotografeerd. Deze verschijnselen werden door niets aan de cameraman verbonden, tenzij door zijn nieuwsgierigheid en zijn belangstelling. Met deze doorleefde gebeurtenissen, deze fasen uit het leven, deze noten, heeft men een muzikaal cinematografisch werk gebouwd.
 
[…] Deze film toont, vooral, ons leven, onze werkdag, met de eindeloze afwisseling van gebeurtenissen. De morgen, het ontwaken, het werk, de ontspanning, de rusttijd, of de geboorten, de begrafenissen, de huwelijken, de echtscheidingen, de ongevallen, enz…
Anderzijds zien wij hoe de cameraman dit leven fotografeert, dat wil zeggen we zien de cameraman op zoek naar het leven. Hier is hij met zijn camera, hij wandelt een schouwburg binnen, hij loopt tussen de dakspanten van een fabriek, hij kruipt in een grote pijp, staat tussen de zwemmers op het strand, komt uit een bierbrouwerij, enz…
Het derde, precieze, subjectieve verhaal is dat van de cutter die zittend aan haar tafel de filmrol afdraait. In deze film ziet men hetzelfde leven als dat, wat wij op het doek hebben gezien. Maar wij zien hoe zij over dit leven heerst, zijn gang doet stilstaan, hoe zij opneemt, classificeert, enz…
En tenslotte het laatste thema: de bioscoop en de toeschouwers die op het doek de gedeelten van het leven zien die wij ook op het doek aanschouwen. Al deze richtlijnen volgen elkander niet op, maar spelen zich evenwijdig af, zetten zich voort, verbergen elkander.
De man met de camera bindt dus de onderwerpen aaneen. Hij toont de toeschouwer voor het doek, de cutter, het filmmateriaal, de cameraman, de filmopnames.”
Bron: fragment uit de handleiding “Om de toeschouwer te helpen” (1930), geciteerd in: De stomme sovjet-film, catalogus Filmmuseum/ Koninklijk Filmarchief van België, Brussel, 1965, pp 48-49)
 
De man met de camera lijkt op het eerste gezicht een doelloze hutspot van optische trucjes (zoals split screen, vertragingen en versnellingen, stilstaand beeld, herhalingen, omkeringen, dubbele belichting) en van extreem snel gemonteerde shots (waaronder een aantal nauwelijks waarneembare van slechts één of twee fotogrammen). Toch is deze dynamische weergave van 'het leven zoals het is' verre van chaotisch, maar ze verlangt wel een nieuwe houding bij de toeschouwer. Vertovs organisatie van de documentaire opnamen doet namelijk de aandacht verschuiven van wát er te zien is naar hoe dit gepresenteerd wordt.
In De man met de camera valt een inhoudelijke structuur te ontdekken die globaal het leven in een grote stad omvat, maar het feitelijke onderwerp wordt gevormd door de cameraman die met zijn camera het leven in al zijn dynamiek probeert vast te leggen. De film begint met een beeld van de cameraman die met behulp van een split screen verkleind op zijn camera staat, en eindigt met een shot waarin het menselijk oog en de cameralens één zijn geworden. De film is dan ook met name een reflectie op het ontstaansproces van de film zelf; naast de halsbrekende toeren van de cameraman zien we ook de editor van de film, en een lege bioscoopzaal die zich via dissolves geleidelijk vult met publiek.”
Bron: Hommel, Michel & Mark-Paul Meyer & Gertjan Zuilhof (red), Sovjetfilms. NFM/IAF distributiecatalogus, Amsterdam: Nederlands Filmmuseum, 1991.
 
Organist Charles Janko over zijn begeleiding van De man met de camera in 2005:
“De begeleiding van de man met de camera zal de vorm hebben van een grote sonate, opgebouwd vanuit de prelude naar de coda-apotheose. Dit is in feite de vorm van de film zelf. Vertov formuleerde het als volgt: “A composition is made of Phrases, just as a phrase is made of intervals of movement” (uit: Cine-Eye to Radio-Eye). Mijn inspiratie vind ik verder in de oproep van Vertov, in het tijdschrift Kino-Fot (1922)”.
 
WE invite you:
to flee
the sweet embraces of romance,
to turn your back on music,
to flee
out into the open, into 4 dimensions (3 time),
in search of our own material.

(Vertov, in: Kino-Fot nr 1, augustus 1922)


Vergelijk: “Films, kerken & orgels’, een project georganiseerd door het filmtheater ’t Hoogt, 2001. Charles Janko begeleidt DE MAN MET DE CAMERA in Oude Kerk (Amsterdam, 2 april 2001) en de Laurenskerk (Rotterdam, 21 april 2001). Toelichting van Charles Janko in het programmaboekje (redactie Erik Daams):
“ DE MAN MET DE CAMERA roept iets heel anders op. Daar past motorisch geweld als in een fabriek bij. De manier waarop Vertov zijn film heeft opgebouwd wijst vanzelf naar een sonate: snel / langzaam / snel, maar ook binnen de delen zie je een zelfde golfbeweging. Dat ritme moet je in een muzikale pendant laten horen” .
 
De man met de camera (Tsjelovek s kinoapparatom)
Dziga Vertov. / Sovjet-Unie 1929, 65 minuten, zw/w, 35mm, Russische tussentitels, zwijgend, 20 b/s.
Met: Michail Kaufman, Jelizaveta Svilova. Scenario: Dziga Vertov. Camera: Michail Kaufman. Montage: Jelizaveta Svilova. Productie:Voefkoe (Kiev).
 
Selectieve bibliografie Dziga Vertov (1896-1954)
· Feldman, Seth R., Dziga Vertov. A Guide to References and Resources, Boston: Hall, 1979.
· Tsivian, Yuri (ed), Lines of Resistance. Dziga Vertov and the Twenties, Pordenone: Le Giornate del Cinema Muto /Indiana UP, 2004. URL: http://www.cinetecadelfriuli.org/gcm/edizione2004/Vertov.html.
· Vertov, Dziga, Kino Eye.The Writings of Dziga Vertov, (ed. Annette Michelson), Berkeley: University of California Press, 1984.
· Petric, Vlada, Constructivism in Film: THE MAN WITH THE MOVIE CAMERA. A Cinematic Analysis, Cambridge: Cambridge UP, 1987.
· Roberts, Graham, THE MAN WITH THE MOVIE CAMERA, London/ New York: Tauris (Kinofiles Film Companion nr 2).
· Internet: http://www.25hrs.org/vertov.htm www.sensesofcinema.com
· jaren 80: reconstructie van De Man met de camera, Vertov, door Kubelka.
· Tode, Thomas & Barbara Wurm (eds) Die Vertov-Sammlung im Österreichischen Filmmuseum / The Vertov collection at the Austrian Film Museum, Wenen: Österreichischen Filmmuseum & SYNEMA Gesellschaft für Film und Medien, 2006.
 
 
De eerste voorstellingen in Nederland van DE MAN MET DE CAMERA vonden plaats bij de Nederlandse Filmliga, in het vijfde seizoen, de eerste voorstellingenreeks (november 1931): Rotterdam (Corso Cinema), Arnhem (gebouw Irene), Leiden, Utrecht (Bioscooptheater Vreeburg), Amsterdam (De Uitkijk), Delft (Roxy Theater).
Bron: Linssen, Schoots, Gunning 1999, bijlage overzicht vijfde seizoen 1931/1932.
 
Dvd tips:
· Moskwood: keuze uit scores van 'In the Nursery' en Werner Cee. Bonus: Im Land der Knoveteranen: Filmexepedition zu Dziga Vertov (Thomas Tode & Ale Muniz, 1995).
· British Film Institute: keuze uit scores van 'The Alloy Orchestra', 'In the Nursery', of het gesproken commentaar van Yuri Tsivian.
Download de film: www.archive.org/details/ChelovekskinoapparatomManWithAMovieCamera.

Zie ook: