Starring Asta Nielsen ...


Twee vroege Duitse films

Im Lebenswirbel
Duitsland, 1916. 75 min, getint & zw/w, Nederlandse tussentitels. Nederlandse titel: In den maalstroom des levens.
Regie:  Heinz Schall.
Lantaren/Venster 1997, met pianobegeleiding door Yvo Verschoor.
Vrijdag 24 maart 2006, Lantaren/Venster. Muzikale begeleiding door het Lagos strijkkwartet: Ron de Haas (viool), Jan Koomen (viool), Kyra Philippi (altviool), Sebastiaan de Rode (cello).
De muziek is samengesteld door Martin de Ruiter, deze score werd voor het eerst gepresenteerd tijdens de Filmmuseum Biennale 2005. Het Filmmuseum conserveerde de enige bewaard gebleven kopie van de Duitse film Im Lebenswirbel. 
 
Asta Nielsen schittert als femme fatale: zij is de mooie Lena, getrouwd met een oude, ziekelijke man en aan het flirten met de charmante Frits. Vele onstuimige jaren later - de oude man is inmiddels overleden - neemt haar liefde voor Frits een onverwachte, fatale wending…
 
Na haar filmdebuut in Afgrunden (1910) trouwde de Deense Asta Nielsen met regisseur Urban Gad. Samen zouden zij meer dan veertig films maken. Ze vertrokken naar Berlijn, maar tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de houding tegenover buitenlandse filmsterren in Duitsland vijandig. Toch wist Nielsen met haar eigen productiemaatschappij Neutral-Film acht producties te realiseren, waaronder Im Lebenswirbel. Ze keerde terug naar Denemarken en liet de negatieven van haar films achter in Duitsland. Kort na haar vertrek gingen de filmblikken in vlammen op. Gelukkig lag er één kopie in Nederland!
 
Nach dem Gesetz
Duitsland, 1919. Nederlandse titel: Gevonnist!
Regie: Willy Grunwald. Met: Asta Nielsen, Georgine Sobjeska, Willy Kaiser-Heyl.
Gezien in Filmhuis Den Haag, februari 2005.
Van de muzikale begeleiding uit de jaren twintig is een historische reconstructie gemaakt. De muziek komt uit de muziekcollectie van het Filmmuseum (oorspronkelijke herkomst: het Rembrandt-bioscooporkest) en wordt uitgevoerd door Wim van Tuyl (piano) en het Tosti strijktrio.
 
Journaliste Sonja (Asta Nielsen) heeft een vriend die aan een ernstige ziekte lijdt. Ze probeert aan geld te komen, zodat medisch onderzoek naar een remedie kan worden voortgezet. Zo komt ze terecht bij een woekeraar, die uiteindelijk weigert haar het benodigde geld te lenen. Wanneer Sonja’s tante sterft, krijgt zij een onverwacht grote erfenis, waarmee het onderzoek alsnog met succes wordt afgesloten. Maar ondertussen blijkt de woekeraar vermoord te zijn en moet Sonja zich voor de rechter verantwoorden. 

Asta Nielsen is in deze film een succcesvolle en zelfverzekerde journalist, een levendige en moderne vrouw. Ze luncht op het dakterras van de redactie en ze viert haar verloving met een sektontbijt. Prachtige beelden van de grote stad. De hele film door is een modeshow: wat zou ze in de volgende opname aan hebben?
Het verloofde paar gaat via een vriend bij een ziekenhuis op bezoek. Hier schrikt Asta Nielsen van de patiënten, hun ellende en hun lijden. De dokters hebben te weinig geld voor gedegen onderzoek. Gedreven door journalistieke nieuwsgierigheid loopt ze een armlastige patiënt achterna en ze komt zodoende terecht bij het kelderhol van een woekeraar. Dit is een uitvergroot clichéfiguur, een Shylock in het kwadraat. Een volbloed gluiperd en centendief, die ongevoelig blijkt voor welke smeekbede dan ook. Hier is de omslag naar de ondergang, geaccentueerd door sterk uitvergrote emoties en dramatische gebaren, heftige schmink. De film is duidelijk een uiting van het Duits Expressionisme.
Wat er precies gebeurt in de kelder blijft nog even ongewis, wel is duidelijk dat de woekeraar vermoord is en dat Asta Nielsen verteerd wordt door wroeging. Ze leest met grote inleving de roman Schuld en Boete van Dostojewski, waarin de student Raskolnikov ten onder gaat aan de combinatie van zijn gebrek aan oordeelsvermogen en overgevoeligheid. Asta Nielsen vertoont een uiterst gespannen gemoedstoestand, die zich uit in beelden van visioenen en dramatische close-ups (wat een verhalen kan ze vertellen met haar grote ogen!).
De politie heeft geen idee wie de woekeraar heeft vermoord en gaat posten bij de kelder. Asta Nielsen keert inderdaad terug naar de plaats van de misdaad en bekent de moord. Tijdens een tranenrijke rechtszaak stelt ze dat ze geen spijt heeft: het geld van de woekeraar heeft ze doorgesluisd naar het ziekenhuis en daarmee zijn vele mensenlevens gered. De dokters en de juristen zijn verbaasd, het publiek is innig dankbaar, haar moeder is radeloos, haar verloofde trekt zijn handen van haar af, de sukkel. Een laatste close up van de tragische, rechtvaardige wreekster - en dan valt het doek!
 
 
Internet
 
documentaires
 
Boeken en tijdschriften

Meer Asta Nielsen in filmconcerten

Asta Nielsen op dvd
DIE SUFFRAGETTE (1913); DAS LIEBES ABC (1916); DAS ESKIMOBABY (1916); DIE BÖRSENKÖNIGIN (1916).
 
Afgrunden [The Abyss] (1910), b&w, 35’; Balletdanserinden [The Ballet Dancer] (1911), b&w, 45’; Det sorte Drom [The Black Dream] (1911), b&w, 56’;Mod lyset [Toward the Light] (1919), b&w, 55’.
 
Hamlet (1921); Die Filmprimadonna (1913)
 
Asta Nielsen op YouTube