Benya Krik (1927)


De film speelt zich af in de Joodse onderwereld in Odessa in de jaren twintig. 

De bende van Benya Krik leeft van moord en roof, misdaad lijkt te lonen. De film bevat onder andere een zeer levendige Joodse bruiloft, waar het vrolijk aan toegaat. Na de Russische Revolutie komt er echter nieuwe politie. De Bolsjewieken weten wel raad met gangsters. De film werd direct na de release in 1926 als antisemitisch bestempeld en verboden. Benya Krik wordt meeslepend neergezet als anti-held, een criminele profiteur die zich staande weet te houden in slecht gezelschap.
Het verhaal van Isaac Babel is gebaseerd op het leven van de echt bestaande gangster Mishka ‘Yaponchik’ Vinnitsky.
 
Van regisseur V. Vilner is alleen bekend dat hij een jaar later nog een film heeft gemaakt, die onvolledig is overgeleverd: Glaza, kotorye videli (1928). Letterlijk vertaald luidt de titel: ‘Eyes That Saw’. Een gerestaureerde versie met toegevoegde Jiddische dialogen werd uitgebracht onder de titel ‘A Simple Tailor’.
 
Benya Krik
USSR, 1927, 90 minutes, zw/w, zwijgend met Engelse tussentitels, dvd.
Regie: Vladimir Vilner
Scenario: Isaac Babel, gebaseerd op zijn ‘Verhalen uit Odessa’. Camera: Aleksej Kalyuzhny. Productie design: Georgi Bayzengerts. Productie: Studio Een, VUFKU (Odessa, Oekraine).
Met: Yuri Shumsky (Benya Krik); A. Goricheva (Dvoira, zus van Benya Krik); Matvei Lyarov (Mendel Krik, zijn vader); Teodor Braynin (Liovka Byk, bendelid van Benya Krik); Georgi Astafeyev (de Tartaar); V. Kozhevnkikova (de zigeuner); Yevgeni Lepovsky (de bankier Tartakovski); Leonid Barbe (de bankier Muguinshtein).
 
Begeleid door Matt Darriau Paradox Trio (New York), zie verder: http://www.myspace.com/paradoxtrio.
Tournee BENYA KRIK in februari 2010: zondag 21 Lantaren/Venster (Rotterdam), maandag 22 Bimhuis (Amsterdam), woensdag 24 Chassé (Breda), donderdag 25 Luik, vrijdag 26 Den Bosch, zaterdag 27 filmtheater ’t Hoogt (Utrecht), zondag 28 Groningen.
 
De Amerikaanse filmcriticus J. Hoberman (Village Voice) heeft zich verdiept in de Jiddisch-Russische film. Zie onder andere:
 
Het Matt Darriau Paradox Trio heeft ook Pantserkruiser Potemkin vele malen live begeleid.
De tournee leidde onder andere langs LantarenVenster, op 28 november 2010.
Zie onder andere de dvd-bespreking in de Volkskrant: www.cinema.nl/artikelen/4332275/potemkin-in-vele-gedaanten.