EYE - Submarine (1928)


De actualiteit van de zwijgende film. Een blogtekst van Peter Bosma.

Frank Capra sleurt de kijker kundig mee in een claustrofobische ervaring


De setting van de openingsbeelden is zonnig en ontspannen. De Amerikaanse vloot houdt oefenmanoeuvres in de Philippijnen. De stoere bemanning van een onderzeeboot gaat passagieren. De proloog tekent met meesterhand de onbezorgde tropische sfeer van mooie meisjes, palmbomen en witte uniformen.
Kikvorsmannen bestonden nog niet in de jaren twintig, de marineduikers gebruikten een dik pak, een grote helm en met lood verzwaarde laarzen. De lucht wordt aangevoerd door een slang, verbonden aan een luchtpomp aan boord. Deze luchtslang is letterlijk de levenslijn voor de duiker.
Diepzeeduiker Jack is afhankelijk van zijn assistent Bob, tussen beide mannen bestaat een hechte kameraadschap, doordrenkt van stoere matrozenhumor en plaagstootjes. Toch staan ze onvoorwaardelijk voor elkaar klaar als de nood aan de man komt. Dit blijkt bijvoorbeeld bij een spannend incident met een diepzeebom.
Ook bij het passagieren aan de wal zijn de twee mannen onafscheidelijk. Regisseur Frank Capra vertelt op vaardige en effectvolle wijze het verhaal van kameraadschap waar een vrouw tussenkomt. De twee gezworen marinekameraden komen tegenover elkaar te staan in de strijd om een meisje.
De climax speelt zich af in een onderzeeër die zwaar beschadigd op de bodem van de zee ligt. SUBMARINE levert ook voor de hedendaagse kijker nog steeds een claustrofobische ervaring op, vol ademloze spanning. 
 
Nagenieten
Hoofdpersoon Jack is een stoere marineduiker die na elke duik verse pruimtabak kauwt, maar hij is ook een onbeholpen minnaar. Hij stort zich in een overhaast huwelijk met Bessie, een meisje dat hem in het danspaleis heeft ingepalmd. Liefde maakt blind en Jack was al niet al te scherpziend in zijn normale doen. Een ruwe bolster met een blanke pit en een blinde vlek voor de verkeerde vrouwen. Zijn kameraad Bob daarentegen is een bedreven charmeur, die zich thuisvoelt met vrouwen op de dansvloer. Hij heeft een handvol jarratels die hij uitdeelt aan zijn nieuwe veroveringen. Tijdens een week verlof beleeft hij een prettige tijd met een nieuw liefje, dat natuurlijk de kersverse vrouw van Jack blijkt te zijn.
Het moment van confrontatie is onvermijdelijk: Jack ontdekt zijn vrouw in een omhelzing met Bob en zij draagt één van zijn jarratels… Jack gelooft zijn vrouw onvoorwaardelijk, Bessie doet zich voor als de vermoorde onschuld en Bob staat machteloos. Alles draait om de vergevingsgezindheid van Jack, die teleurstellend klein blijkt te zijn.

Dan volgt het actiegedeelte van SUBMARINE, met charmante truc-opnames van de onderzeeboot, maar ook een huiveringwekkende impressie van de hoge waterdruk op de zeebodem, het gebrek aan lucht en de hoge temperatuur in de onderzeeboot. Capra weet meesterlijk de climax op te bouwen en het gevoel van claustrofobie te scheppen. Het licht gaat uit, een noodlamp geeft macaber licht. Er zijn nog drie zuurstofflessen die steeds sneller op lijken te gaan. Een matroos waanzinnig van angst, er is nog voor enkele minuten frisse lucht…
 
Achtergrondinformatie
De kopie van SUBMARINE werd in de jaren negentig door het Filmmuseum gerestaureerd. Er was sprake van een storende sprong in het verhaal, wat zou er aan de hand zijn? Het bleek dat de Nederlandse censuur indertijd de scènes met de jarretels had laten wegknippen. Een onbegrijpelijke ingreep. Wij kunnen gelukkig beschikken over de 'ongekuiste versie‘.
In de Nederlandse distributiekopie wordt SUBMARINE bij de begintitels aangekondigd als "De doodstrijd der S44, een ware heldenroman in 9 acten“. Het is opmerkelijk dat de film gebaseerd is op ware gebeurtenissen. De echte duikboot S44 zonk in de buurt van San Francisco, een andere duikboot werd in 1928 in de buurt van New York ook met fatale gevolgen geramd bij oefenmanoeuvres. In beide gevallen waren er geen overlevenden. Het happy end in de film is dus een nogal wrange vorm van propaganda voor de Amerikaanse marine: de gevoelens van de nabestaanden telden kennelijk niet. Het is vanuit hedendaags perspectief gezien alsof er een stoere avonturenfilm gemaakt zou zijn over de Koersk-ramp (2001).
 
SUBMARINE werd gemaakt in de Hollywoodstudio Columbia. Het was een zwijgende film, ook uitgebracht in een versie die voorzien was van enkele geluidseffecten. SUBMARINE werd een publiekssucces, na New York, Londen, Berlijn en Parijs volgde vertoningen in Cinema Royal (Amsterdam), Apollo Theater (Den Haag), W.B. Theater (Rotterdam). Distributiebureau Film gebruikte een opmerkelijke publiciteitsstunt: dagenlang trok een als onderzeeër vermomde vrachtauto door de straten van Amsterdam. We citeren hier een fragment uit een enthousiaste bespreking in het Nederlands Weekblad voor de Cinematografie (no. 38, 1929):
"SUBMARINE zal een der grootste Schlagers worden, ooit uitgebracht, zoo schitterend is hij gemaakt, zoo diep menschelijk het spel, met zulk een geraffineerde techniek. De regisseur Frank Capra is een meester in het treffen der voorbereidselen, zijn lonten gloeien lang en onmerkbaar – totdat zij doen ontvlammen in precies het juiste moment, waar in hij wil dat het geschiede. Een paar duikers trachten contact te verkrijgen met het gezonken schip. Eenigen gelukt het niet – ‚ één slaagt. Zooals deze episode is opgebouwd, de spanning en concentratie steeds sterker worden – dat is het werk van een groot filmregisseur.“
 
Verder lezen
- Capra, Frank, The Name Above the Title. An Autobiography. New York: Macmillan, 1971.
- Carney, Raymond, American Vision: the Films of Frank Capra, Cambridge: Cambridge University Press, 1986.
- McBride, Joseph, Frank Capra, the Catastrophe of Success, New York: Simon & Schuster, 1992.
- Maland, Charles J., Frank Capra, Boston: Twayne Publishers, 1980.
- Scherle, Victor & William Turner Levy, The Films of Frank Capra, Secausus: The Citadel Press, 1977.

SUBMARINE
VS, 1928, 89 min. (2423 meter, 24 b/s) Nederlandse tussentitels.
Regie: Frank Capra.
Met: Jack Holt (Jack Reagon), Dorothy Revier (Bessie), Ralph Graves (Bob Mason), Clarence Burton (onderzeebootkapitein).

Vertoond in het Filmmuseum op zo 26 en ma 27 januari 2003. Begeleiding: Charles Janko (piano) en Ton van Erp (pandemonium en contrabas). De filmbeelden kregen in 2003 een extra lading door de effectvolle live begeleiding van Charles Janko en Ton van Erp. Bij de finale leek het door de suggestieve en subtiele klanken van de twee begeleiders alsof we het staal hoorden kreunen onder de last van de grote waterdruk… 
 
Vertoond op zondag 13 mei 2012 in EYE Film Instituut Nederland. Begeleiding: Martin de Ruiter (piano), Annie Tangberg (cello) en Vera de Bie (viool).

Vertoond op zondag 24 mei 2015 in EYE Film Instituut Nederland. Begeleiding: Derdejaars compositiestudenten van afdeling Muziek en Technologie van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) hebben deze film van een volledig nieuwe soundtrack te voorzien. Zij worden daarbij bijgestaan door het zeskoppige Keuris Ensemble. De componisten: Nola Klop, Matties Grooten, Quinten Schram, Jasper Hutte. Bezetting van het Keuris ensemble:%u2028Anna voor de Wind, klarinet%u2028Joeri de Vente, hoorn%u2028Bob van der Ent, viool%u2028Rebecca Smit, cello%u2028Frank Wardenier, slagwerk%u2028o.l.v. Henry Kelder, piano en theaterorgel.

Kijktips: Frank Capra maakte meer zwijgende films.

THE POWER OF THE PRESS (1928) is beschikbaar op You Tube. Een geweldige komedie, gesitueerd in de krantenwereld. Hoofdpersoon is een onbeholpen reporter, die toch vol zelfvertrouwen is. Zijn berichtgeving ruïneert de reputatie van een jonge dame, al snel blijkt dit een geweldige blunder. Hij slaagt er in de fout te herstellen, dat zal duidelijk zijn. De manier waarop dat gebeurt is nog steeds meeslepend.

Check ook THE MATINEE IDOL (Frank Capra, 1928): http://www.moviediva.com/MD_root/reviewpages/MDMatineeIdol.htm.

En ook THE STRONG MAN (1926): https://www.youtube.com/watch?v=OehisSRN3Ys
Deze komedie met Harry Langdon wordt geprezen door Kevin Brownlow in zijn boek The Parade’s Gone By, en ook aanbevolen door David Robinson in zijn boek Hollywood in the Twenties. Zie ook: http://www.silentfilm.org/archive/the-strong-man
 
Het meeste bekendheid verwierf Frank Capra met zijn geluidsfilms zoals the all time feel good movie It’s a Wonderful Life (1946)